2
گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
10.30465/ehs.2026.52857.2064
چکیده
سده 12ق از پرآشوبترین ادوار تاریخ ایران به شمار میآید؛ دورهای که با جنگهای داخلی و خارجی، سقوط پیاپی حکومتها و فروپاشی ساختار قدرت همراه بود. در این میان، دیوان استیفا به عنوان محور اصلی نظام مالی و نظارت بر درآمدهای ایالتی، بیش از سایر نهادهای دیوانی از پیامدهای جنگ آسیب دید. این پژوهش با روش تاریخی-تحلیلی و براساس منابع دست اول، به بررسی بازشناسی پیوند میان جنگ، فروپاشی نظم اداری و نظامیسازی تدریجی دیوانسالاری پرداخته و به این پرسش میپردازد که جنگ چه تأثیری بر ساختار و عملکرد دیوانسالاری ایرن بهویژه دیوان استیفا در سده 12ق داشته است؟ یافتهها نشان میدهد که جنگ موجب فروپاشی نظام مالی صفوی و از میان رفتن نظارت دیوان استیفا بر ایالات شد؛ جریان منظم مالیاتستانی به سازوکاری مبتنی بر اقتدار نظامی تبدیل شد. با گسترش منازعات، نظامیان به جای دیوانیان در ساختارهای اداری و مالی نفوذ یافتند؛ تمرکز مالی در خدمت ارتش قرار گرفت و دیوان استیفا از نهادی محاسبهگر به ابزار تأمین هزینههای نظامی بدل شد. جنگ بر جایگاه مستوفیان نیز تأثیری مستقیم بر جای گذاشت؛ تقسیم وظایف و نظارت سختگیرانه، امنیت شغلی آنان را از میان برد و موجب شد در قالب کارگزاران سیاسی و دیپلماتیک به کار گرفته شوند.
صابری,عبدالغفار , صادقی گندمانی,مقصودعلی و آقاجری,سید هاشم . (1404). بررسی تأثیرات جنگ بر کارکرد دیوانسالاری ایران در سده 12ق: نمونه موردی دیوان استیفا و امور مالیاتی. (e10804). تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران, (), e10804 doi: 10.30465/ehs.2026.52857.2064
MLA
صابری,عبدالغفار , , صادقی گندمانی,مقصودعلی , و آقاجری,سید هاشم . "بررسی تأثیرات جنگ بر کارکرد دیوانسالاری ایران در سده 12ق: نمونه موردی دیوان استیفا و امور مالیاتی" .e10804 , تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران, , , 1404, e10804. doi: 10.30465/ehs.2026.52857.2064
HARVARD
صابری عبدالغفار, صادقی گندمانی مقصودعلی, آقاجری سید هاشم. (1404). 'بررسی تأثیرات جنگ بر کارکرد دیوانسالاری ایران در سده 12ق: نمونه موردی دیوان استیفا و امور مالیاتی', تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران, (), e10804. doi: 10.30465/ehs.2026.52857.2064
CHICAGO
عبدالغفار صابری, مقصودعلی صادقی گندمانی و سید هاشم آقاجری, "بررسی تأثیرات جنگ بر کارکرد دیوانسالاری ایران در سده 12ق: نمونه موردی دیوان استیفا و امور مالیاتی," تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران, (1404): e10804, doi: 10.30465/ehs.2026.52857.2064
VANCOUVER
صابری عبدالغفار, صادقی گندمانی مقصودعلی, آقاجری سید هاشم. بررسی تأثیرات جنگ بر کارکرد دیوانسالاری ایران در سده 12ق: نمونه موردی دیوان استیفا و امور مالیاتی. تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران, 1404; (): e10804. doi: 10.30465/ehs.2026.52857.2064
