Studying the effects of war on the functioning of Iranian bureaucracy in the 12th century AH: A case Study of the Divan of Istifa and Fiscal Administration

Document Type : .

Authors

1 Tarbiat Modares University of Tehran

2 Department of History, Faculty of Literature, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

Abstract
The twelfth century AH was among the most turbulent phases in Iranian history, marked by wars, recurrent governmental collapse, and the disintegration of power structures. The Divan of Istifa, one of the central pillars of the fiscal system and the main institution responsible for supervising state revenues, endured the most severe consequences of conflict compared to other bureaucratic bodies. Employing a historical-analytical approach and drawing on primary sources, this study investigates the relationship between warfare, administrative breakdown, and the gradual militarization of the bureaucracy, asking how war reshaped the structure and functioning of Iranian institutions, especially the Divan of Istifa. The findings show that warfare precipitated the collapse of the Safavid financial system and weakened the Divan’s supervisory authority over provincial administrations. Regular taxation was replaced by coercive mechanisms rooted in military dominance. As conflicts expanded, military figures infiltrated administrative and fiscal domains, redirecting financial resources toward the army and transforming the Divan of Istifa from an auditing body into an instrument for financing military expenditures. War also affected the status of Mustofis by undermining their security, altering their responsibilities, and converting them into political and diplomatic intermediaries during this prolonged and destabilizing century of conflict in Iran.

Keywords

Subjects

آرونوا، م.ر.، اشرافیان، ک.ز. (2536)، دولت نادرشاه افشار، ترجمه حمید امین، تهران: انتشارات شبگیر.
آصف، محمدهاشم (1352)، رستم التواریخ، به اهتمام محمدمشیری، تهران: انتشارات امیرکبیر.
استرآبادی، محمدمهدی (1377)، جهانگشای نادری، به اهتمام سید عبدالله انوار، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
اکسورثی، مایکل (1388)، ایران در عصر نادر، ترجمه صادق زیباکلام، سیدامیر نیاکویی، تهران: روزنه.
القاسمی، سلطان بن محمد (1387)، بازرگانی و جنگ قدرت­ها در خلیج فارس، ترجمه فرامرز فرامرزی، تهران: نشر همسایه.
انصاری، محمدحسن (1378)، تاریخ اصفهان، ویراستار جمشید مظاهری، اصفهان: انتشارات مشعل اصفهان.
اوتر، ژان (1363)، سفرنامه ژان اوتر، ترجمه علی اقبالی، تهران: انتشارات جاویدان.
اولیویه، گیوم آنتوان (1371)، سفرنامه اولیویه، ترجمه محمدطاهر میرزا، به تصحیح غلامرضا ورهرام، تهران: انتشارات اطلاعات.
بنی­عباسیان بستکی، محمداعظم خان (1339)، تاریخ جهانگیریه و بستک، به کوشش عباس انجم روز، تهران: بی نا.
پری، جان (1368)، کریم خان زند، ترجمه علی محمد ساکی، تهران: نو.
حزین لاهیجی، محمدعلی بن ابی طالب (1332)، تاریخ حزین، اصفهان: کتابفروشی تایید اصفهان.
دنبلی، عبدالرزاق بیگ (1349)، تجربه الاحرار و تسلیه الابرار، به تصحیح حسن قاضیطباطبائی، تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.
سانسون (1346)، سفرنامه (وضع کشور شاهنشاهی ایران در زمان شاه سلیمان صفوی)، ترجمه تقی تفضلی، تهران: زیبا.
طهرانی، محمدشفیع (1383)، مرآت واردات، به تصحیح منصور صفت گل، تهران: میراث مکتوب.
غفاری کاشانی، ابوالحسن (1369)، گلشن مراد، به اهتمام غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین.
فلور، ویلم (1365)، برافتادن صفویان، برآمدن محمود افغان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
فلور، ویلم (1367)، اشرف افغان بر تختگاه اصفهان، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
فلور، ویلم (1368)، حکومت نادرشاه (به روایت منابع هلندی)، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس.
فلور، ویلم (1371)، صنعتی شدن ایران و شورش شیخ احمد مدنی، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس.
قاجار، نادرمیرزا (1373)، تاریخ و جغرافی دارالسلطنه تبریز، مقدمه و تصحیح غلامرضا طباطبائی مجد، تبریز: انتشارات ستوده.
قزوینی،ابوالحسن (1367)، فوایدالصفویه، به تصحیح مریم احمدی، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
کروسینسکی، تادوزیودا (1363)، سفرنامه کروسینسکی، ترجمه عبدالرزاق دنبلی مفتون، با تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، تهران: توس.
کلانتر، میرزا محمد (1362)، روزنامه میرزا محمد کلانتر، تصحیح و اهتمام عباس اقبال آشتیانی، تهران: انتشارات کتابخانه طهوری و سنایی.
گزارش کارملیت­ها از ایران (1381)،  ترجمه معصومه ارباب، تهران: نشر نی.
گلستانه، ابوالحسن بن محمدامین (1344)، مجمل­التواریخ، به اهتمام مدرس رضوی، تهران: دانشگاه تهران.
گیلانتز، پطرس دی سرکیس (1371)، سقوط اصفهان، ترجمه محمد مهریار، با مقدمه و تعلیقات لارنس لاکهارت، اصفهان: گلها.
لکهارت، لارنس (1331)، نادرشاه، ترجمه و اقتباس مشفق همدانی، تهران: انتشارات کتابفروشی ابن سینا.
مرعشی صفوی، میرزامحمدخلیل (1362)، مجمع­التواریخ، به تصحیح عباس اقبال آشتیانی، تهران: کتابخانه سنائی-طهوری.
مروی، محمدکاظم (1364)، تاریخ عالم آرای نادری، با تصحیح و حواشی محمدامین ریاحی، تهران: کتابفروشی زوار.
مستوفی، محمدمحسن (1375)، زبده­التواریخ، به کوشش بهروز گودرزی، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار یزدی.
ملکم، سرجان (1382)، تاریخ ایران، ترجمه میرزا اسماعیل حیرت، تهران: نشر دنیای کتاب.
میرزا سمیعا، محمدسمیع (1332)، تذکره­الملوک، به کوشش محمد دبیر سیاقی، تهران: انتشارات کتابفروشی طهوری.
ناشناس (1393)، تاجدار نافرجام، به تصحیح و تحقیق علیرضا جنتی، مشهد: تسنیم دانش.
ناشناش (1376)، حدیث نادرشاهی، به تصحیح رضا شعبانی، تهران، انتشارات بعثت.
نامی اصفهانی، محمدصادق (1363)، تاریخ گیتی­گشا، با مقدمه سعیدنفیسی، تهران: اقبال.
نصیری، محمد ابراهیم بن زین­العابدین (1373)، دستورشهریاران، مصحح محمد نادر نصیری مقدم، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
نیبور، کارستن (1354)، سفرنامه کارستن نیبور، ترجمه پرویز رجبی، بی­جا: انتشارات توکا.
ورهرام، غلامرضا (1364)، کمپانی هندشرقی در ایران، جستارهای ادبی، ش 70.
___________ (1368)،تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران در عصر زندیه، تهران: انتشارات معین.
Hanway, Jonas (1754), An historical account of the British trade over the Caspian Sea, London.
Matthee, Rudolph p (1999), The politics of trade in safavid iran: silk foe silver, 1600-1730, Cambridge:Cambridge university press.
 

  • Receive Date 15 September 2025
  • Revise Date 27 November 2025
  • Accept Date 01 February 2026