تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

تبیین تاریخی تعامل کشاورزی ، دامداری ، صتعت و زیست بوم در ایالت کرمان از دوران صفویه تا پهلوی اول

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

امین رضا توحیدی

استادیار دانشگاه شهیدباهنر کرمان

https://doi.org/10.30465/ehs.2025.51662.2037
چکیده
در این مقاله جایگاه و رابطۀ صنعت ، کشاورزی و دامداری در ایالت کرمان از دوران صفوی تا پهلوی اول تبیین شده است . سرزمین کرمان پهنه ای وسیع؛ اما با تراکم جمعیتی کم و بارش اندک است . صنایع ایران در مقطع مدنظر پژوهش حاضر از نوع « صنایع کهن» محسوب می شوند . در این دوره کشاورزی و دامداری سنتی رایج بودند . از دوران صفویه تا قاجار «صنایع کهن » در کرمان روند سینوسی داشته ؛ یعنی دارای سیر صعودی ، نزولی و خنثی بوده و در نهایت به درجه ای از کاهش رسیدند که اثری از دوران شکوه آنها باقی نماند . اما کشاورزی و دامداری با وجود خشکی و کم آبی اقلیم به رشد خود ادامه دادند . مقالۀ پیش رو در جستجوی یافتن دلائل این رخداد و کشف علل پیشرفت بیشتر از شاخه هایی از صنایع به ویژه نساجی و فرش بافی در خطۀ کرمان نسبت به دیگر زمینه های صنعتی با تکیه بر ویژگی های زیست بوم . انحصاری بودن برخی مواد اولیه یا لااقل رواج چنین تصوری، در کنار مداخلات حکومت در انحصار برداشت واستفاده دولت از برخی معادن و واردات موجب رخ داد تاریخی مورد نظر دراین نوشتار می باشد.

کلیدواژه‌ها

کرمان
کشاورزی
صنعت
اقلیم
دامداری
موضوعات
آقا رضائی ، سعید ؛ باستانی راد ، حسن (1403) زمینه های بحران های سیاسی و اجتماعی کرمان در روزگار زوال حکومت صفویه ، نشریۀ تاریخ ایران ، سال 17 ، شمارۀ 1 ، بهار و تابستان 1403 .
ابن فقیه همدانی ،احمدبن محمد (1416) کتاب البلدان ، به کوشش هادی یوسف ، بیروت، عالم الکتب ، چاپ اول.
ابن سینا ، ابو علی حسین بن عبدالله (1366) قانون ، ترجمه شرفکندی ، تهران ، سروش.
اصطخری، ابراهیم بن محمد،(1347)مسالک وممالک، ترجمه فارسی المسالک والممالک؛ بکوشش ایرج افشار،تهران، بنگاه ترجمه ونشرکتاب.
افشار، ایرج (1385) تلگرافچی فرنگی ،فرهنگ ایران زمین، تهران، سخن.
افضل الدین کرمانی ،ابوحامد (1357) عقدالعلی للموقف الاعلی ، تصحیح علی محمد عامری نائینی ، تهران،روزبهان.
ادواردز، سیسیل (1368) قالی ایران ، ترجمه مهیندخت صبا ، تهران،انجمن دوستداران کتاب.
باستانی پاریزی ، محمد ابراهیم (1385) آفتابۀ زرین فرشتگان ، تهران ، نشرعلم .
باستانی پاریزی ، محمدابراهیم ( 2536) خاتون هفت قلعه ، تهران ، امیرکبیر.
باستانی پاریزی ، محمدابراهیم (1353) پیغمبر دزدان ، تهران ، امیرکبیر.
باستانی راد ،حسن (1395) جیرفت نامه، تاریخ شبانکارگی در جغرافیای هفت اقلیم کرمان  ، تهران ، نگارستان اندیشه .
براون ،ادوارد (1344) یکسال در میان ایرانیان، ترجمه ذبیح الله منصوری ، تهران، کانون معرفت.
پاتینجر،هنری (1384) سفرنامه پاتینجر، ترجمه شاهپور گودرزی ، تهران، کتابفروشی دهخدا.
پدرام،نرگس،افشار،ایرج،مهدوی ،اصغر(1385) کرمان دراسنادامین الضرب ، تهران، ثریا، چاپ اول.
پولاک، یاکوب ادوارد (1368) سفرنامه پولاک ایران و ایرانیان ، ترجمه کیکاووس جهانداری ، تهران، خوارزمی.
پولو، مارکو (1375) سفرنامه، ترجمه آنجلا دی رومانو ، سیدمنصورسجادی ، تهران ، بوعلی.
تاورنیه، ژان باتیست (1363)، سفرنامه، ترجمه ابوتراب نوری ، تهران ، کتابخانه سنائی- کتابفروشی تائید.
جمالزاده ، سیدمحمد علی (1376) گنج شایگان ، تهران، دکترمحمود افشار.
حافظ ابرو، عبدالله بن لطف الله (1380) زبده التواریخ ، تهران ، وزارت فرهنگ وارشاداسلامی.
خودداری نائینی (1391) سفرنامه بحرین یا گزارش کشیدن سیم تلگراف ، تهران ، پیام بهارستان ، سال چهارم ، ش16.
روحانی ، حمیدرضا ؛ احمدی زاویه ، سید سعید ؛ سلاجقه ، حسن ( 1400)گونه شناسی سفال نگاره های چند رنگ کرمان در عصر صفوی ، نشریۀ هنرهای زیبا – هنرهای تجسمی ، دورۀ 26 ، شمارۀ 4 ، زمستان 1400 ، ص 47-57
زند رضوی ، سیامک (1372) ایلات و عشایر کرمان ، پیشینۀ تاریخی و مسئلۀ اسکان ، تهران ، فصلنامۀ علوم اجتماعی ، دورۀ 2 ، خرداد 1372 ، ص 167-213.
سایکس ، سرپرسی (1336) ده هزارمیل درایران ، ترجمه حسین سعادت نوری ، تهران ، ابن سینا، چاپ اول.
شاردن، ژان (1336) سیاحتنامه شاردن ، ترجمه محمدعباسی ،تهران ، امیرکبیر.
عناویان، ژرژ (1386) ترمه های سلطنتی ایران وکشمیر، زیرنظرتومویوکی یامانویه ، تهران، فرهنگستان هنر.
عیسوی، چارلز(1362) تاریخ اقتصادی ایران ، ترجمه یعقوب آژند، تهران ، گستره.
غلامی، شهرام (1396) بازتاب نظام اقتصاد جهانی در تولید و صادرات پنبه ایران از1850تا1941،پژوهش های علوم تاریخی ، دوره 9 ، شماره 1.
فلور ، ویلم (1365) جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار ، ترجمۀ ابوالقاسم سری ، تهران ، انتشارات توس .
فلور، ویلم (1371) صنعتی شدن ایران ، ترجمۀ ابوالقاسم سری ، تهران ، انتشارات توس.
فوکائی، شینجی (1371) شیشه ایرانی ، ترجمه آرمان شیشه گر، تهران ، سازمان میراث فرهنگی.
کرزن، جرج ناتانیل (1387) ایران وقضیه ایران ، ترجمه غلامعلی وحید مازندرانی ، تهران، علمی وفرهنگی.
کرزن، جرج. ن (1373) ایران وقضیۀ ایران ، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی ، چاپ چهارم ، علمی وفرهنگی .
کوچکی، علیرضا وهمکاران (1397) شناسایی  وارزیابی زراعی و اکو لوژیک گیاهان دارویی فراموش شده در بوم نظام های زراعی ایران ، نشریه بوم شناسی کشاورزی ، شماره تابستان.
کمپفر، انگلبرت(1363)، سفرنامه کمپفر، ترجمه کیکاووس جهانداری، تهران، خوارزمی.
گریوز، رز.(1388)، روابط ایران با شرکتهای بازرگانی اروپایی ، ی در: آوری، پیتر و دیگران، تاریخ ایران کمبریج دوره افشار، زند و قاجار، ترجمه.338- مرتضی ثاقبفر ، تهران: جامی، چاپ دوم، 3.
لاندور، آرنولدهنری ساویج (1392) ایران در آستانه مشروطیت، ترجمه علی اکبر رشیدی، تهران ، اطلاعات ، چاپ دوم.
لسترنج ، گای (1393) جغرافیای تاریخی سرزمین های خلافت شرقی ، ترجمه محمود عرفان ، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ نهم.
ماهری ، محمودرضا(1379) تمدن های نخستین کرمان، کرمان، مرکزکرمانشناسی،چاپ اول.
مستوفی، حمدالله (1362) تاریخ گزیده ،تهران ، دنیای کتاب.
مشیزی، میرمحمدسعید (1369) تذکره صفویه کرمان، تحشیه محمدابراهیم باستانی پاریزی ، تهران، نشرعلم.
مختاری اصفهانی(1380) اسنادی از انجمن های بلدی تجار واصناف ، تهران، خدمات مدیریت واطلاع رسانی دفترریاست جمهوری.
مختاری ، مرتضی (1401) واکاوی ژنتیکی دوشکلی جنسی صفات رشد گوسفند کرمانی ، مجله اصلاح وبه نژادی دام، دوره 2، شماره 3.
مقدسی ، ابوعبدالله (1361) احسن التقاسیم ، ترجمه دکتر علینقی منزوی ، تهران، شرکت مولفان و مترجمان ایران.
منشی کرمانی ، خواجه محمد امین (1391) جغرافیای ایالت کرمان در عهد ناصری ، تصحیح و تحشیۀ مجید نیک پور ، تهران ، سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی جمهوری اسلامی ایران با همکاری مرکز کرمانشناسی.
مهربانی، میترا،مهدوی میمند،زهرا، میرتاج الدینی، منصور(1392) جمع آوری وشناسایی منتخبی ازگیاهان دارویی بافت(استان کرمان) وبررسی مصارف سنتی آنها، تهران، طب سنتی اسلام وایران، سال چهارم، شماره سوم.
میرزا حسین خان تحویلدار (1342) جغرافیای اصفهان ، به کوشش منوچهر ستوده ، تهران ، چاپخانۀ دانشگاه تهران .
وزیری ، احمدعلی خان (1377) جغرافیای تاریخی کرمان ، تهران، انجمن آثار و مفاخر تاریخی.
وولف ، هانتس (1388) صنایع دستی کهن ایران ، ترجمه سیروس ابراهیم زاده ، تهران ، علمی وفرهنگی.
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران
دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 29
فروردین 1405
صفحه 243-272

  • تاریخ دریافت 27 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 11 آبان 1404

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما