تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

رویکرد نشریۀ اُمت به تدوین اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری پژوهشکده امام خمینی

2 استاد تاریخ پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

3 استادیار پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی

4 پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی

10.30465/sehs.2025.49390.1995
چکیده
چکیده:

بررسی پژوهش‌های انجام شده در حوزۀ تاریخ تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نشان دهندۀ نقش برجستۀ اندیشه‌ها و گرایش‌های عدالت‌خواهانه در نگارش اصول اقتصادمحور قانون اساسی می‌باشد. با پیروزی انقلاب اسلامی ایران، یکی از ضروری‌ترین امور، تعیین اصول نظام سیاسی، چارچوب‌های حاکم بر آن و ساختارهای اساسی نظام جدید اعم از اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بود. بر این اساس، امام خمینی، دولت موقت را مأمور تشکیل مجلس مؤسسان و زمینه‌سازی برای تدوین قانون اساسی نمود. پس از تهیۀ پیش‌نویس قانون اساسی، مردم، احزاب و گروه‌های سیاسی از طریق صدور بیانیه‌ و هم‌چنین تهیه جزوه و نامه نگاری‌ به نقد گستردۀ آن دست زدند. نشریۀ اُمت نیز بر مبنای اشتراکاتی که با گروه‌های اسلام‌گرا حاکم به‌ویژه در دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی داشت، به تثبیت گفتمان غالب اسلامی و قوام یافتن خطوط عمدۀ نظام اقتصادی ایران بر پایۀ سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی و نیز روشن شدن وضعیت مالکیت در اصول اقتصادی قانون اساسی جدید، یاری رساند. هدف این مقاله کمک به شناخت گفتمان نشریۀ اُمت و میزان اثرگذاری نشریۀ اُمت؛ارگان جنبش مسلمانان مبارز بر روند تدوین و به‌ویژه تصویب اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی می‌باشد. روش تحقیق در این مقاله، بهره گیری از روش تحلیل گفتمان و ابزار گردآوری داده ها، کتابخانه ای است..





کلیدواژه‌ها: قانون اساسی، اصول اقتصادی، مالکیت، جنبش مسلمانان مبارز، نشریۀ اُمت.

کلیدواژه‌ها


اُمت (1358). ارگان جنبش مسلمانان مبارز، دورۀ کامل، تهران.
بشیریه، حسین(1387). دیباچه‏ای بر جامعه‏شناسی سیاسی ایران: دورۀ جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر نگاه معاصر.
پایدار، حبیب‏اله(1341). دو اصل از سوسیالیسم مردم ایران، تهران، انتشارات شیوه نو.
پایدار، حبیب‏اله(1356). برداشت‏هایی دربارۀ مالکیت کار و سرمایه از دیدگاه اسلام، تهران، تشیع.
پیشنهاد قانون اساسی جمهوری اسلامی(1358). تهیه و تنظیم از شورای حقوقی جنبش مسلمانان مبارز، تهران، انتشارات جنبش.
توانایان فرد، حسن(1359). نقد و بررسی اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، قسط.
جعفرزاده، محمدکاظم (1396)، تحلیل محتوایی نشریۀ اُمت؛ ارگان رسمی  جنبش مسلمانان مبارز 1359-1358» پایان نامه کارشناسی ارشد دانشگاه یزد.
جعفریان، رسول(1382). جریان‏ها و سازمان‏های مذهبی-سیاسی ایران؛ از روی کار آمدن محمدرضاشاه تا پیروزی انقلاب، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی.
چیلکوت، رونالد(1387). نظریات سیاست مقایسه‏ای، ترجمۀ وحید بزرگی، تهران، انتشارات رسا.
حاجیلری، عبدالرضا(1380). کنکاشی در تغییر ارزش‏ها پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تهران،  نشر معارف.
خمینی، روح‏اله(1378). صحیفۀ امام، جلد ششم، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
رحمانی، قدرت‏اله(1401). تأثیر اندیشه‏های سوسیالیستی بر تدوین ونگارش اصول اقتصادی قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. قدرت‏اله رحمانی و امیر حمیدی، تهران، فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ 102.
رهبری، مهدی(1391). مشروطه ناکام، تأملی در رویارویی ایرانیان با چهرۀ ژانوسی تجدد، تهران، کویر.
سحابی، عزت‏اله(1399). با تاریخ در صحنه، گفتگو با مهندس عزت‏اله سحابی، به کوشش حمید بصیرت منش، تهران، مؤسسه چاپ و نشر عروج.
سلطانی، علی اصغر(1400). قدرت و گفتمان و زبان، تهران، نشر نی.
سلطانی، ناصر(1397). اسناد قانون اساسی جمهوری اسلامی، مقالات و یادداشت‏های روزنامه‏ها و مجله‏ها، تهران، شرکت سهامی انتشار.
صالحی نجف‏آبادی، عباس؛ سهرابی، محمد(1397). دلایل هژمونیک شدن گفتمان غرب‏ستیزی در میان روشنفکران ایران در دهۀ 40 و 50، فصلنامۀ تخصصی علوم سیاسی، شماره 44 .
صفری، آرش(1403). پیدایش مفاهیم اسلام سیاسی در ایران معاصر، تهران، نشر نی.
طاهری‏کیا، حامد(1400). ایرانِ به سوی جمهوری اسلامی؛ میدان سیال در سال‏های آستانه‏ای 1360-1358 ، تهران، نقد فرهنگ.
محقق، محمدجواد(1384). نظام اقتصادی از منظر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، مجلۀ معرفت، شمارۀ 89.
ملائی توانی، علیرضا(1395). گفتمان تاریخ‏نگاری رسمی دورۀ پهلوی پیرامون رضاشاه، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
منصوری، جهانگیر(1386). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1358، تهران، نشر دوران.
نوذری، حسینعلی(1379). صورت‏بندی مدرنیته و پست مدرنیته، تهران، نقش جهان.
نورایی، مهدی(1398). قانون اساسی ایران چگونه به تصویب رسید؟ تهران، ماهنامۀ عصر اندیشه، شمارۀ 22.
یحیایی، احمد(1390). تحلیل گفتمان چیست؟ تهران، بی‏نا.
مصاحبه با حبیب‏اله پیمان، 21 شهریور 1402
روزنامۀ آیندگان، 10 مرداد 1358، صفحۀ12.
روزنامۀ انقلاب اسلامی، 19 مرداد 1358، صفحۀ5 .
روزنامۀ جمهوری اسلامی، ۲۵ تیر 1358، صفحۀ.2

  • تاریخ دریافت 30 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1403
  • تاریخ پذیرش 28 اسفند 1403