تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

مهاجران ارمنی و اقتصاد شهری سلطان‌آباد عراق عجم در دوره قاجار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارگروه آموزش تاریخ. دانشگاه فرهنگیان. تهران. ایران.

2 استادیار گروه آموزش تاریخ دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

چکیده
سلطان‌آباد عراق عجم در دوره قاجار، به‌عنوان یکی از کانون‌های نوپای شهری، شاهد حضور گروه‌هایی بود که نقش آنان در تحولات شهر، فراتر از وزن جمعیتی‌شان ارزیابی می‌شود. در این میان، ارامنه به‌عنوان مهاجرانی شبکه‌مند، جایگاهی متمایز در ساختار اقتصادی و فرهنگی سلطان‌آباد یافتند. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین نقش ارامنه در اقتصاد شهری سلطان‌آباد با تأکید بر پیوند میان مهاجرت، فعالیت‌های تجاری و انتقال سرمایه انسانی است. این مقاله با بهره‌گیری از روش تحقیق تاریخی-تحلیلی و با اتکا بر گزارش‌های دولتی، مکاتبات اداری و پژوهش‌های جدید و اسناد آرشیوی ابعاد اقتصادی و فرهنگی حضور ارامنه در سلطان‌آباد را بررسی می‌کند. چارچوب نظری پژوهش بر تلفیق نظریه شبکه‌ای مهاجرت و نظریه سرمایه انسانی استوار است و نشان می‌دهد که چگونه مهاجرت شبکه‌محور ارامنه، زمینه انتقال مهارت‌ها، دانش تجاری و الگوهای فرهنگی را به این شهر فراهم ساخت. یافته‌ها حاکی از آن است که ارامنه، به‌عنوان مهاجران اقتصادی شبکه‌مند، نقشی مؤثر در گسترش تجارت، به‌ویژه در حوزه فرش و مبادلات صادراتی، ایفا کردند و هم‌زمان از طریق ایجاد نهادهای آموزشی و فرهنگی، به تقویت سرمایه انسانی و حرفه‌ای‌شدن فعالیت‌های اقتصادی یاری رساندند. این نقش دوگانه، موجب ارتقای جایگاه سلطان‌آباد در شبکه‌های تجاری فرامنطقه‌ای و تسریع شکل‌گیری اقتصاد شهری آن شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

آقابابا، علی،(بی تا) "ارامنه اراک وهنر "، فصلنامه راه دانش، ش13-14 .
اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملی(ساکما)، 100825 /240  ؛5961/293؛ 623/293؛ 6386/240 ؛74758/240. 209/240
اعتمادالسلطنه، حسن خان(1387) خاطرات، به تصحیح میرهاشم محدث، تهران، نشر اطلاعات.
افشار، حسنعلى خان(1382)، سفرنامه لرستان و خوزستان، افشار حسنعلى خان، 1جلد، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، چاپ: اول.
امانی، مهدی (1349) بررسی دموگرافیک اقلیت های مذهبی ایران» دانشگاه تهران ، موسسة مطالعات و تحقیقات اجتماعی، تهران.
پهلوانیان .ح .ل.(1989) ارامنه ایران، (از سال 1941- 1979)، (بخش مربوط به ارامنه اراک ترجمة آرارات کشیش زاده عضو شورای خلیفه گری ارامنه اراک)، ایروان .
ترابی فارسانی، سهیلا،(1384) تجّارمشروطیت و دولت مدرن،تهران، نشرتاریخ ایران.
جیریائی, مهدی , مفتخری, حسین و سلیمانی مهرنجانی, محمد(1397 ). بررسی و تحلیل تجارت داخلی و خارجی سلطان‌آباد عراق (1324تا1360ق/1906تا1941م) پژوهش های تاریخی, 10(2), ،(2) 10،صص81-89.
دوما، ژ.ب. (مترجم: عباس اقبال آشتیانی). (۱۳۶۱). یادداشت‌های ژنرال تره‌زل در سفر به ایران. تهران: یساولی / فرهنگسرا.
دهگان ابراهیم،(1345) کارنامه یا دوبخش دیگر از تاریخ اراک ، اراک،چاپخانه موسوی.
رابینو، یاسنت لویى،(1374) ولایات دارالمرز ایران: گیلان، 1جلد، طاعتی - رشت، چاپ: چهارم.
سیف­الدوله سلطان محمد میرزا قاجار،(1364) سفرنامه سیف الدوله معروف به سفرنامه مکه، 1جلد، نشر نی - تهران، چاپ: اول.
علیقلی ‌میرزا، اعتضاد السلطنه،(1395) اکسیر التواریخ (تاریخ قاجاریه از آغاز تا 1259 ق)، به ‌اهتمام جمشید کیان‌فر، تهران ، نشر اساطیر.
عیسوی، چارلز، (1213،) تاریخ اقتصادی ایران (عصر قاجار1311-1223ق)، ترجمۀ یعغوب آژند، تهران: گستره.
فرمهینی فراهانی,محمدحسین , مفتخری,حسین , رازنهان,محمدحسن و سلیمانی,محمد . (1395). "تحول شهرنشینی اراک در دوره قاجار." جستارهای تاریخی، 113-140 (2)7.
فرید، حسن، (1315)سالنامه معارف عراق، اداره معارف، اراک، چاپخانه  موسوی.
گورگیان، گارو (1958) سالنامه همگان، بیروت.
محتاط، محمد رضا(1368،سیمای اراک، ج4 (جامعه شناسی شهری ) اراک، نشر آگه.
میناسیان، هونیک(1392) ، تاریخ و فرهنگ ارمنیان اراک و کزاز، ترجمه تهران، انتشارات نائیری.
ناصرالدین شاه قاجار، سفرنامه عراق عجم، 1247-1313ق، به ضمیمه تاریخ و جغرافیای راه عراق عجم، نوشته محمد
نامه عراق، سال دوم، شماره217،شنبه پنجم آبان1314،. نامه عراق، 1313 -1317ش، مطعبه موسوی، عراق (اراک).
وکیلی طباطبائی تبریزی، رضا،(1395) تاریخ عراق (سلطان آباد/ اراک)، به کوشش محمد مددی، نشر آیندگان، چاپ اول.
Becker, Gary S. (2009). Human Capital: A Theoretical and Empirical Analysis, with Special Reference to Education. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press
Bourdieu, P. (1986). The forms of capital. In J. Richardson (Ed.), Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education (pp. 241–258). New York: Greenwood.
Edmund Herzig, (2010) “Armenian Merchants and the Iranian Economy,” Iran and the Caucasus 14, no.
Floor, Willem (2005), “The Role of the Bazaar in Qajar Iran,” Iranian Studies ,34, no. 2.
Floor, Willem, (1987) “The Traditional Crafts of Qajar Iran,” Iranian Studies, 20, no. 1.
Herzig, E. (2010). Armenian merchants and the Iranian economy. Iran and the Caucasus, 14(1), 45–70.
Iran Chamber Society. (n.d.). Armenians in Iran (ca. 1500–1994). Retrieved
Pierre Bourdieu, (1986), “The Forms of Capital,” in Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education, ed. John Richardson. New York: Greenwood.
Simmel, G. (1950). The stranger. In K. Wolff (Ed.), The Sociology of Georg Simmel (pp. 402–408). New York: Free Press.
Weber, M. (1958). The City. New York: Free Press.
Weber, Max (1958), The City, trans. Don Martindale and Gertrud Neuwirth, New York: Free Press,
دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 29
فروردین 1405
صفحه 177-209

  • تاریخ دریافت 13 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 20 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 30 دی 1404