تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

سیاست‌های اقتصادی و آموزشی شرکت نفت انگلیس و ایران و تجربه کارآموزی در صنعت نفت در سالهای بین دو جنگ جهانی (1300-1324)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار و عضو هیات علمی سازمان اسناد و کتابخانه ملی، پژوهشکده اسناد

2 استادیار تاریخ سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران

10.30465/ehs.2025.52785.2060
چکیده
این پژوهش به بررسی سیاست‌های آموزشی شرکت نفت انگلیس و ایران در دوره بین دو جنگ جهانی (۱۳۰0-۱۳۲۰) می‌پردازد. در این دوره، نیاز شرکت به نیروی کار ماهر در صنعت نوپای نفت و فشارهای دولت ایران برای استخدام نیروی کار بومی، منجر به تأسیس و توسعه آموزشگاه‌های فنی توسط شرکت نفت شد. این پژوهش با استفاده از منابع آرشیوی و اسناد تاریخی، به بررسی چگونگی شکل‌گیری این نظام آموزشی، اهداف پنهان شرکت نفت از این اقدام و تأثیر آن بر تربیت نیروی کار ماهر ایرانی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه تأسیس این آموزشگاه‌ها گامی در جهت تربیت نیروی کار ماهر در ایران بود، اما اهداف اقتصادی و سیاسی شرکت، از جمله کاهش هزینه‌ها و کنترل بیشتر بر کارگران، در این اقدام نقش اساسی داشت. همچنین، پژوهش نشان می‌دهد که تبعیض بین کارگران ایرانی و خارجی، شرایط نامناسب کار و زندگی، و عدم ارتقای شغلی، منجر به نارضایتی کارآموزان و فارغ‌التحصیلان این آموزشگاه‌ها شد. این پژوهش در نهایت به بررسی تأثیرات کوتاه‌مدت و بلندمدت این سیاست‌ها بر صنعت نفت و جامعه ایران می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

کتاب
آبراهامیان یرواند (1389 ) تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمد ابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، چ پنجم.
اسماعیلی, مهدی (1398) هنرستان صنعتی ماندگار تهران', فصلنامه گنجینه دارالفنون.صص65-84.
افتخاری، یوسف (1370 ) خاطرات دوران سپری شده- خاطرات و اسناد یوسف افتخاری 1299-1326 بکوشش کاوه بیات / مجید تفرشی، تهران، انتشارات فردوسی.
پییر دیگار، ژان - برنار هورکاد- یان ریشار( 1377)، ایران در قرن بیستم، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران، نشر البرز.
ترابی فارسانی سهیلا (1389)، گزیده ی اسناد نظام آموزشی و مجلس شورای ملی (دوره سوم و تا پنجم)، تهران، کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
جلالی نادره، (1380) سیاست بریتانیا در خلیج فارس. تهران، وزارت امور خارجه مرکز چاپ و انتشارات.
طرفی، عباس (1375) مدیران صنعت نفت (شرکتهای عامل نفت ایران- کنسرسیوم- ج ۳) اهواز، انتشارات مردمک.
علم، مصطفی (1377) نفت قدرت و اصول، ترجمه غلامحسین صالحیار، انتشارت چاپخش.
فاتح، مصطفی (۱۳۳۴)، پنجاه سال نفت، تهران: انتشارات کاوش.
فخیمی، قباد (1383) سی سال نفت ایران. بی نا.
فلور، ویلم (1371)، اتحادیههای کارگری و قانون کار در ایران، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران (6)، تهران: توس.
کرونین استفانی (1387) رضا شاه و شکل گیری ایران نوین، تهران ، انتشارات جامی، 1387 چ دوم
معتقدی، ربابه (۱۳۹۸)، نفت و زندگی: تاثیر صنعت نفت بر تحولات اجتماعی مناطق نفت‏خیز، تهران: اداره کل روابط عمومی وزارت نفت.
مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، قانون اعطای امتیاز نفت به شرکت نفت انگلیس و ایران محدود، مصوبات مجلس شورا 07/03/1312)
ویلسن، آرنولد تالبوت (1363)، سفرنامۀ ویلسن یا تاریخ سیاسی و اقتصادی جنوب غربی ایران، ترجمه حسین سعادت‏نوری، تهران: وحید.
مطبوعات
روزنامه نامه تجدد ، ش 38 سال اول 20 سنبله /1303/ 12 صفر 1343ص3.
نشریه پیکار، سال اول ،24خرداد1310/ 10 ژوئن 1931، شماره 7.
مذاکرات مجلس شورای ملی، دوره اول، جلسه 1، 78
 
مقالات
گلستان، ابراهیم (1326) «در آموزشگاه‏فنی شرکت‏نفت»(روزنامه «نامه مردم۲۶ فرودین ۱۳۲۶) آبادان نامه، بهار ۱۳۹۸. ش۴.
اسناد آرشیوی
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ 240004679 (گزارش).
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ 240014428 (گزارش 11 آوریل 1911).
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ 240015694 (طرح مدارس فنی. تیمورتاش. گزارش دایره معادن به معاونت-10 اردیبهشت 1302).
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ ۲۹۷۰۳۰۴۸۰
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ 310038631 (صورت جلسه به تاریخ 5/3/1320).
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ ۲۹۳۰۰۱۴۲۴(صورت جلسه سالیانه شرکت نفت ایران و انگلیس).
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ 297034982،(وزارت مالیه به وزارت معارف و اوقاف 17 مرداد 1306).
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (آرشیو ملی)، سند شمارۀ 240057773
اسناد موزه و کتابخانه مجلس. دوره پنجم . 00012-14847-42

  • تاریخ دریافت 11 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 11 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 12 آبان 1404