تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

راه‌سازی در آذربایجان و تحول سرمایه‌گذاری در ایران عصر ناصری

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشگاه تبریز

10.30465/sehs.2025.50634.2022
چکیده
پژوهش حاضر قصد دارد راه‌سازی در آذربایجان و مسالۀ تشکیل کمپانیِ راه‌سازی و سرمایه‌گذاری در آن را بررسی کند که در سال‌های 1306 تا 1308 قمری و اواخر سلطنت ناصرالدین شاه قاجار مطرح گردید و دولتمردان ناصری تلاش کردند راهی برای استفادۀ همزمان از سرمایۀ داخلی و خارجی پیدا کنند و بدون اتکا به قدرت‌های خارجی شاهراه‌های داخلی را به مرزهای عثمانی و روسیه پیوند دهند. بنابراین در این پژوهش ضمن بررسی ایده‌ها و تلاش‌های صورت گرفته برای احداث راه در آذربایجان، به این سؤال اصلی پاسخ داده می‌شود که سرمایه گذاری پیش بینی شده برای راه‌سازی چه تحولی نسبت به گذشته داشته است. در پژوهش حاضر مسالۀ مطرح شده، با روش تبیینی و با استفاده از اسناد منتشرشده و نشده و منابع تاریخی مورد بررسی قرار گرفته است.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تلاش برای احداث راه در آذربایجان نتیجۀ سیاست ارشادی دولت بوده و در طی آن سعی شده است با اخذ امتیاز از دولت و تشکیل کمپانی برای احداث راه و فروش سهام به خریداران داخلی و خارجی راهکاری جدید برای استفاده همزمان از سرمایۀ داخلی و خارجی ارایه شود.

کلیدواژه‌ها


آدمیت، فریدون (1340). فکر آزادی و مقدمه نهضت مشروطیت. تهران: سخن.
آدمیت، فریدون (1351). اندیشه ترقی و حکومت قانون، عصر سپهسالار، تهران: خوارزمی.
اختر (1303ق). سال 12، شمارۀ 17، سه شنبه 2 صفر 1303.
اختر (1306 ب). سال 15، شمارۀ 21، چهار شنبه 28 جمادی الاولی 1306.
اختر (1306ق الف). سال 15. شماره 20. چهارشنبه 21 جمادی الاولی 1306.
ادارۀ اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه (استادوخ)، (1286ق). کارتن 13، پوشۀ 4، شمارۀ سند: 43 (43-4-13-1286ق)
ادارۀ اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه (استادوخ)، (1286ق). کارتن 13، پوشۀ 4، شمارۀ سند: 13 (13-4-13-1286ق)
ادارۀ اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه (استادوخ)، (1286ق). کارتن 13، پوشۀ 4، شمارۀ سند: 3/39 (3/39-4-13-1286ق)
اشرف، احمد (1359). موانع تاریخی رشد سرمایه داری در ایران. تهران: انتشارات زمینه.
امینالدوله، علیخان (1355). خاطرات سیاسی امینالدوله، به کوشش حافظ فرمانفرمائیان، تهران: امیرکبیر.
ایران، نمرۀ 679، پنجشنبه 4 رجب 1306.
پاشازاده، غلامعلی (1392). در جستجوی قانون، تهران: نشر علم.
پاشازاده، غلامعلی (1395). «کتابچۀ امتیاز فواید عامه و جایگاه آن در تاریخ اقتصادی ایران عصر ناصری»، تاریخ ایران، دورۀ 9، شمارۀ 2، تابستان و پاییز 1395، صص 41- 25.
ترابی فارسانی، سهیلا (1384).  تجار، مشروطیت و دولت مدرن، تهران: نشر تاریخ ایران.
تیموری، ابراهیم (1321). عصر بی خبری یا تاریخ امتیازات در ایران، تهران: اقبال.
«خلاصه راپورت جناب مستشارالدوله که به تاریخ 3 جمادی‏الاولی در لف پاکت حضرت اجل امیر نظام داده به تهران فرستاده شده» (سند ضمیمه)
رساله ها‏ی میرزاملکم خان ناظم الدوله (1381). گردآوری و مقدمه: حجت الله اصیل، تهران: نشر نی.
سیف، احمد، (1387). قرن گم‏شده؛ اقتصاد و جامعۀ ایران در قرن نوزدهم، تهران، نشر نی.
غفاری، محمدعلی (1361). خاطرات و اسناد محمدعلی غفاری، به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران: نشر تاریخ ایران.
کرزن، جرج. ن (1373). ایران و قضییۀ ایران، ترجمۀ غلامعلی وحید مازندرانی، ج1، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مستوفی، عبدالله (1377). شرح زندگانی من (تاریخ اجتماعی و اداری دورۀ قاجاریه)، تهران: انتشارات زوار.
وزین افضل، اسماعیلی نصرآبادی (1390). «تبیین و بررسی امتیازنامۀ راه شوسۀ تهران به قم در دورۀ ناصرالدین‏شاه»، مطالعات تاریخ فرهنگی، پژوهش‏نامۀ انجمن ایرانی تاریخ، سال سوم، شمارۀ دهم، زمستان 1390، صص 132- 103
وزین افضل، مهدی، نورایی، مرتضی، جعفری، علی‏اکبر (1395). «سیاست‏ها و چالش‏های ناصرالدین‏شاه در توسعۀ راه شوسۀ مازندران»، مجلۀ پژوهش‏های تاریخی ایران و اسلام، شمارۀ 19، پاییز و زمستان 1395، صص 260- 235.

  • تاریخ دریافت 11 آذر 1403
  • تاریخ بازنگری 07 بهمن 1403
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404