تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

بررسی عملکرد ابوالحسن ابتهاج در دوره ریاست بر بانک ملی ( 1329-1321)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد انقلاب اسلامی، دانشگاه بین المللی امام خمینی

2 عضو هیأت علمی گروه تاریخ دانشگاه بین المللی امام خمینی

10.30465/sehs.2025.50953.2027
چکیده
یکی از مهمترین چهره‌های تاریخ معاصر ایران بویژه تاریخ اقتصادی و توسعه ایران، ابوالحسن ابتهاج است که به عنوان رئیس بانک ملی ایران (مهمترین بانک ایرانی و نیز بانک ناشر اسکناس)، در دوره‌ای حساس و پرچالش، نقش مهمی در تحول نظام مالی و اقتصادی کشور ایفا کرد. از این رو این مقاله به بررسی عملکرد ابتهاج در دوران ریاستش بر بانک ملی و پیامدهای آن می‌پردازد. ابتهاج با استفاده از رویکردهای نوین مدیریتی و اقتصادی، تلاش کرد تا بانک ملی را به عنوان یک نهاد مالی کارآمد و مؤثر در توسعه اقتصادی ایران معرفی کند. او با تأکید بر اهمیت سرمایه‌گذاری‌های داخلی، اصلاحات مالیاتی و ایجاد بسترهای مناسب برای جذب سرمایه‌گذاران، موفق شد تا بانک ملی را در مسیر رشد و پویایی قرار دهد. همچنین، این مقاله به چالش‌ها و موانع موجود در این دوره، از جمله بحران‌های اقتصادی و سیاسی، و نحوه مدیریت ابتهاج در مواجهه با این مسائل نیز می‌پردازد. بر اساس یافته‌های پژوهش تلاش برای استقلال بانک ملی، افزایش جایگاه بین‌المللی این بانک و کمک به تأمین اعتبار برنامه‌های عمرانی بویژه در دوره پساجنگ جهانی دوم، برجسته‌ترین عملکرد و پیامد حضور او در این بانک بوده است.

کلیدواژه‌ها


الف) اسناد و روزنامه‏ها
روزنامه اطلاعات، ش 5634، 18/09/1323
ــــــــــــــــــــــ، ش 5635، 19/09/1323
ــــــــــــــــــــــ، ش 5636، 20/9/1323
ـــــــــــــــــــــ، ش 5642، 27/09/1323
روزنامه بشارت، سال 1، شماره 3، مشهد
روزنامه حبل‏المتین کلکته، سال 14، شماره 21
روزنامه حکمت، سال 15، شماره‏های 880 و 882، قاهره
روزنامه مجلس، سال 1، شماره 11، تهران
سازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما)، پرونده شماره  61796-310
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  12566- 240
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  112868-240
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  54459-310
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  5052-998
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  32305-999
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  568-298
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  055194-240
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ، پرونده شماره  13972-240
ب) کتاب‏ها
آوانسیان، اردشیر، (1387)، خاطرات سیاسی، به کوشش علی دهباشی، تهران: شهاب
ابتهاج، ابوالحسن، (1371)، خاطرات، به کوشش علیرضا عروضی، تهران: انتشارات علمی
ابتهاج، ابوالحسن، (1981)، مصاحبه با ابوالحسن ابتهاج از مجموعه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد، به کوشش حبیب لاجوردی، https://iranhistory.net/ebtehaj0/
آبراهامیان، یرواند، (1377)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی
بوستاک، فرانسیس و جونز، جفری، (1395)، برنامه ریزی و قدرت در ایران: ابوالحسن ابتهاج و توسعه اقتصادی زیر سلطه شاه، ترجمه مهدی پزوکی و علی حبیبی، تهران: کویر
تاریخچه سی‏ساله بانک ملی ایران، (1337)، تهران: چاپخانه بانک ملی
سلطانی لرگانی، خدیجه و دل‏آشوب، هادی، (1392)، «حضور مستشاران آلمانی و تأسیس بانک کلی ایران»، پژوهش در تاریخ، شماره 13
سلیمانی دهکردی، کریم و عزیزخواه جمیله، (1392)، «مخالفت ها علیه میلسو در ایران: 1321 تا 1323»، پژوهش های تاریخی، سال چهل و نهم، دوره جدید، سال پنجم، شماره سوم
عاقلی، باقر، (1380)، شرح حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایرن، تهران: نشر گفتار و نشر علم
عظیمی، فخرالدین، (1374)، بحران دموکراسی در ایران، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی و بیژن نوذری، تهران: نشر البرز
کی استوان، حسین، (1355)، سیاست موازنه منفی در مجلس چهاردم، جلد اول، تهران: انتشارات مصدق
گذشته چراغ راه آینده است: تاریخ ایران در فاصله دو کودتا، (1381)، تهران: انتشارات ققنوس
مختاری، محمدتقی و بیطرفان، محمد، (1393)، «طرح تأسیس بانک ملی در نخستین دوره مجلس شوری ملی»، پژوهش‏های علوم تاریخی، دوره 6، شماره 1
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی، نسخه دوم، کتابخانه، موزه و مرکز اسناد و مجلس شورای اسلامی، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم انسانی، دوره 14، جلسه 110
میلسپو، آرتور، (1370)، آمریکایی ها در ایران، ترجمه عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: نشر البرز
میلسپو، آرتور، (2536)، مأموریت آمریکائیها در ایران، ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: انتشارات پیام
همبلی، گاوین، (1372)، «خودکامگی پهلوی: محمدرضا شاه»، مندرج در سلسله پهلوی و نیروهای مذهبی به روایت تاریخ کمبریج، ترجمه عباس مخبر و مرتضی اسعدی، تهران: طرح نو

  • تاریخ دریافت 22 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 24 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404