تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

میزان مالیات و توان اقتصادی ساسانیان در سدۀ 5 میلادی با نکیه بر داده‌های مربوط به دورۀ فرمانروایی بهرام گور

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

دانش آموخته دکتری تخصصی تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

10.30465/ehs.2026.54962.2110
چکیده
هرچند دربارۀ میزان مالیات شاهنشاهی ساسانی در سدۀ ششم و هفتم داده‌های گوناگونی در دست هستند که گاه ذهن پژوهشگران را درگیر خود ساخته‌اند، اما از سده‌های پیش از آن داده‌ها بسیار اندک هستند. برخی از گزارش‌ها دربارۀ میزان مالیات دریافتی در دورۀ بهرام گور بازمانده‌اند که به دلیل ابهام درونی و البته مغایرت با یکدیگر، تحلیل آنها تا کنون ناممکن بوده است. پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که میزان مالیات و توان اقتصادی شاهنشاهی ساسانی در دورۀ بهرام گور چقدر بود؟ یافته‌ها نشان خواهند داد که گزارش طبری/اسپرنگر و شاهنامه که به ترتیب به میزان 70/74 و 93 میلیون درهم اشاره دارند، هر یک معرف یک سوم از میزان مالیات‌های زمین/محصول و سرانه در این دوره هستند و جمع آنها، میزان کل مالیات در آغاز فرمانروایی بهرام گور را که در حدود 500 میلیون درهم بود، به دست می‌دهد که پس از فتوحات او به حدود 600 میلیون درهم رسید؛ با تخمین بهای گندم به اندازۀ 14.76 کیلوگرم به ازای هر درهم، توان اقتصادی ساسانیان به اندازۀ 7.38 و سپس 8.86 میلیون تن گندم در سال در سدۀ 5 م. تخمین زده خواهد شد. روش‌های پژوهش‌ حاضر، تحلیل محتوای متون و مقایسۀ تطبیقی خواهند بود.

کلیدواژه‌ها



مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 01 آذر 1405

  • تاریخ دریافت 04 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 23 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 01 آذر 1405