تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

جایگاه کارگران در قراردادهای نفتی ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس (14ش./ نیمه اول سده 20م.)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه بین المللی امام خمینی

10.30465/ehs.2026.55730.2132
چکیده
صنعت نفت در ایران و حوزه خلیج فارس با تأسیس شرکت نفت انگلستان و ایران در ۱۹۰۹م. شکل گرفت و با ایجاد نیروی کاری متمرکز، به پیدایش طبقه نوین کارگران صنعتی انجامید. اهمیت و ضرورت این پژوهش در بررسی تأثیر مفاد قراردادهای نفتی بر وضعیت حقوقی، معیشتی و صنفی این کارگران و تبیین پیوند میان ساختار قراردادی و شکل‌گیری اعتراضات کارگری است. مسئله اصلی پژوهش آن است که قراردادهای نفتی نیمه اول قرن 20 تا چه اندازه در ایجاد یا تداوم نابرابری در دستمزد،، و خلیج فارس و ایران مؤثر بودند. پژوهش با رویکرد تاریخی ـ اسنادی و بر پایه منابع دست اول و دوم، از جمله قراردادهای نفتی، اسناد شرکت و منابع کتابخانه‌ای، این روند را بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که قراردادها تضمین مؤثری برای حقوق کارگران ایجاد نکردند و ساختار تبعیض‌آمیز نیروی کار را تداوم بخشیدند؛ قراردادهای پس از ملی‌شدن نیز، با وجود تغییرات مالکیتی، بخشی از این نابرابری که به خصوص از ترس اقدام مشابه ملی شدن نفت در دیگر مناطق نفت خیز تحت فعالیت شرکت انجام شد علی‌رغم ظاهر، در عمل تغییر محسوسی دیده نشد. در نتیجه، شکاف میان مفاد قراردادها و حقوق کارگران، از عوامل مهم شکل‌گیری اعتصابات در صنعت نفت منطقه بود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 25 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 14 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 08 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 25 آبان 1405