تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

سیاست‌های اقتصادی دولت پهلوی و دگرگونی مناسبات بازاریان و صاحبان صنایع در ایران، ۱۳۴۰–۱۳۵۷

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

فاطمه جلال پور 1
حبیب اله سعیدی نیا 2
حجت پارسا 3
حسن الهیاری 1

1 گروه تاریخ- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه خلیج فارس-بوشهر- ایران

2 گروه تاریخ- دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه خلیج فارس- بوشهر- ایران

3 گروه اقتصاد- دانشکده کسب و کار- دانشگاه خلیج فارس-بوشهر- ایران

10.30465/ehs.2026.55269.2120
چکیده
دهه‌های ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ ه‍. ش بستر دگرگونی‌های ساختاری بنیادین در اقتصاد سیاسی ایران بود. در این دوره، با افزایش درآمدهای نفتی و اتخاذ راهبرد صنعتی سازی، دولت به بازیگر اصلی تغییر موازنه میان نیروهای اقتصادی مبدل شد. پژوهش حاضر با روش تاریخی- تبیینی، و با بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای، اسناد آرشیوی و داده‌های آماری رسمی، و با کاربست «نظریه دولت رانتی»، چگونگی تأثیر سیاست‌های اقتصادی دولت بر مناسبات «بازاریان» و «صاحبان صنایع» (۱۳۴۰–۱۳۵۷) را تبیین می‌کند.

یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که سیاست‌های اقتصادی رانتی دولت، مناسبات مستقیم بازار و صنعت را در سه شاخص «رقابت بر سر اعتبارات بانکی»، «نظام تعرفه گذاری و واردات» و «کنترل شبکه توزیع کالا» دچار دگرگونی ساختاری کرد. این روند از یک‌سو به تضعیف استقلال نهادی بازار و محدود شدن نقش بازاریان در شبکه توزیع انجامید. از سوی دیگر، با هدایت سرمایه‌های تجاری به سمت خط تولید تحت حمایت‌های ترجیحی دولت، به شکل‌گیری و تسلط صاحبان صنایع وابسته به رانت‌های دولتی منجر شد؛ حاصل این تحولات، عمیق‌شدن شکاف ساختاری میان سرمایه تجاری سنتی و سرمایه صنعتی نوظهور بود.

کلیدواژه‌ها

دولت رانتی
صنعتی‌سازی
بازار سنتی
صاحبان صنایع
اقتصاد سیاسی پهلوی
بورژوازی وابسته
مناسبات دولت و بازار
موضوعات
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 02 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 26 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 02 آبان 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما