تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

نقش دیوان‌های ساسانی در فعالیت‌های خیریه و عام‌المنفعه: بررسی کارکردهای اجتماعی و اقتصادی نقش دیوان‌های ساسانی در فعالیت‌های خیریه و عام‌المنفعه: بررسی کارکردهای اجتماعی و اقتصادی

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

گروه تاریخ دانشگاه تهران

10.30465/ehs.2026.54317.2090
چکیده
در نظام اداری ساسانی، دیوان‌ها با هدف تأمین مصالح حکومتی و همگام با نیازهای زیستی آحاد جامعه فعالیت می‌کردند. در پژوهش‌ها نقش دیوان‌های این عصر در سامان‌دهی امور خیریه و عام‌المنفعه کمتر مورد توجه قرار گرفته و نیازمند بررسی مستقل است. بر این اساس مسئلة اصلی پژوهش حاضر این است که دیوان‌های ساسانی چگونه از طریق مدیریت خراج، نفقات، کشاورزی، دادگستری و موقوفات در تأمین رفاه عمومی، حمایت از اقشار آسیب‌پذیر و تثبیت نظم اجتماعی فعالیت می‌کردند؛ در پرتو آن پرسش محوری این است که امور عام‌المنفعه و حمایتی چگونه مانند یک سیاست عمومی و سازوکار نهادینه‌شدۀ دیوانی عمل می‌کرده و این دواوین چگونه، با ایجاد یک شبکۀ اداری، حمایت از تولید، برقراری عدالت و توزیع منابع، آن را با بازتولید مشروعیت سیاسی شاهنشاهی ساسانی پیوند می‌زدند؟ یافته‌های این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی نشان می‌دهد که دیوان خراج و هزینه‌ها، دیوان کشاورزی و هزینه‌ها، دیوان دادگستری و دیوان کردگان، از طریق تأمین هزینه‌های عمرانی، حمایت از کشاورزی، نظارت بر عدالت قضایی و ثبت و ادارة موقوفات، به امور عام‌المنفعه و حمایتی و ایجاد و تنظیم نظم اجتماعی می‌پرداختند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 02 اسفند 1404
  • تاریخ بازنگری 11 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 05 مهر 1405