تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

پیوند سازوکارهای اعتباری با اقتصاد کالایی در بازار یزد (اواخر عصر قاجار): تحلیل اسناد نویافتة سید علی‌اکبر حسینی، تاجریزدی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

عاطفه رنجبر جمال آبادی 1
غلامحسین زرگری نژاد 2
سینا فروزش 3

1 گروه تاریخ و باستان‌شناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی. دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات. تهران. ایران

2 استاد بازنشسته، گروه تاریخ، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران.

10.30465/ehs.2026.55069.2113
چکیده
بحران‌های پولی اواخر عصر قاجار، بازرگانان را به بسط سازوکارهای اعتباری واداشت. پژوهش‌حاضر با هدف تبیین پیوند این سازوکارها با اقتصاد کالایی، به تحلیل ساختاریِ اسناد مالی نویافته «سید علی‌اکبر حسینی» می‌پردازد. پرسش اصلی این است که در اسناد و عملکرد تجاریِ وی، چگونه اعتباراتِ بومی با اقتضائاتِ کالاهای شاخصی چون تریاک، حنا، شیشه و پارچه پیوند خورده‌اند؟ این تحقیق با بهره‌گیری از ‌شیوه کتابخانه‌ای- اسنادی و روش تاریخی با رویکرد کیفی و «تاریخ مادی»، واکاوی اسنادِ این تاجر نشان‌می‌دهد که رفتارهای مالی این تاجر تابع یک سیستم یکپارچه نبوده؛ بلکه بسته به نقدپذیری و ماهیت کالاها، روش‌های متفاوتی (شامل سَلَف، مساعده، نسیه و برات) را به کار می‌گرفته است؛ به‌طوری‌که تریاک نقش «داراییِ تجاریِ بسیار نقدشونده» و محرک اعتبار، و حنا مبنای اعتبارات ترانزیتی را ایفا می‌کرد. درنتیجه، این آرشیو ضمن اصلاح انگاره سنتیِ رکود بازار در عصر قاجار، نشان می‌دهد چگونه یک تاجر محلی با به‌کارگیری شبکه‌های مالی پویا، تاب‌آوری تجارت خود را در برابر بحران‌های کلان تضمین می‌کرد.

کلیدواژه‌ها

سازوکارهای اعتباری
اقتصاد کالایی
دوره قاجار
بازار یزد
سید علی‌اکبر حسینی
موضوعات
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 05 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 14 تیر 1405
  • تاریخ بازنگری 01 شهریور 1405
  • تاریخ پذیرش 05 مهر 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما