1
دانشیار تاریخ ایران پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی
2
گروه آموزشی تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یزد. ایران
10.30465/ehs.2026.54519.2096
چکیده
دولت غزنوی به‌رغم برخورداری از سه منبع درآمدی ممتاز ـ غنائم هند، نظام مالیاتی متمرکز و موقعیت ژئواکونومیک در مسیر جاده ابریشم ـ در منازعات با سلجوقیان (۴۱۶-۴۳۱ ق) شکست خورد. این تناقض، یعنی تحلیل چرایی شکست یک قدرت ثروتمند در برابر کوچ‌نشینانی غارت‌زده، از منظر اقتصاد جنگ، مسئله اصلی پژوهش است. پرسش اصلی این است: با وجود برخورداری غزنویان از منابع مالی فراوان، کدام عوامل موجب «ناکارآمدی حکمرانی اقتصاد جنگ» آنها شد؟ فرضیه: ترکیب سه ناترازی ساختاری 1- ناترازی تخصیصی (هزینه‌کرد منابع در جبهه‌هایی با بازدهی نهایی منفی)، 2- ناترازی لجستیکی (اصرار بر الگوی «بنه سنگین» نامتناسب با جنگ بیابانی)، 3- ناترازی اجتماعی (طرد مردم خراسان از مشارکت دفاعی از طریق سیاست «مردمان رعیت را با جنگیدن چه کار؟» و فشار مالیاتی ستمگرانه) – موجب خنثی‌شدن مزیت مالی غزنویان گردید. روش پژوهش تبیین تاریخی و تحلیلی مبتنی بر بازخوانی انتقادی منابع تاریخی با بهره‌گیری از مفاهیم اقتصاد جنگ است. یافته‌های مقاله برای نخستین بار «حکمرانی اقتصاد جنگ» و شکست در چارچوب «ناترازی‌های سه‌گانه» را تحلیل کرده است.
دلیر، نیره و دریکوندی، رضا. (1405). حکمرانی اقتصاد جنگ: ثروت و شکست؛ تحلیل ناترازی‌های تخصیصی، لجستیکی و اجتماعی غزنویان در منازعات با سلجوقیان (416 – 431 ق). (e14124). تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران، ()، e14124 https://doi.org/10.30465/ehs.2026.54519.2096
MLA
دلیر، نیره، و دریکوندی، رضا. "حکمرانی اقتصاد جنگ: ثروت و شکست؛ تحلیل ناترازی‌های تخصیصی، لجستیکی و اجتماعی غزنویان در منازعات با سلجوقیان (416 – 431 ق)" .e14124 ، تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران، ، 1405، e14124. doi: 10.30465/ehs.2026.54519.2096
HARVARD
دلیر، نیره، و دریکوندی، رضا. (1405). 'حکمرانی اقتصاد جنگ: ثروت و شکست؛ تحلیل ناترازی‌های تخصیصی، لجستیکی و اجتماعی غزنویان در منازعات با سلجوقیان (416 – 431 ق)'، تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران، (), e14124. doi: 10.30465/ehs.2026.54519.2096
CHICAGO
دلیر، نیره و دریکوندی، رضا، "حکمرانی اقتصاد جنگ: ثروت و شکست؛ تحلیل ناترازی‌های تخصیصی، لجستیکی و اجتماعی غزنویان در منازعات با سلجوقیان (416 – 431 ق)." تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران، (1405): e14124, doi: 10.30465/ehs.2026.54519.2096
VANCOUVER
دلیر نیره، دریکوندی رضا. حکمرانی اقتصاد جنگ: ثروت و شکست؛ تحلیل ناترازی‌های تخصیصی، لجستیکی و اجتماعی غزنویان در منازعات با سلجوقیان (416 – 431 ق). تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران. 1405;():e14124. doi: 10.30465/ehs.2026.54519.2096
