تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

اقتصاد سیاسی پس‌از مشروطه (۱۳۳۰ـ۱۳۳۳ق) در آینۀ مالیات و سربازگیری؛ تحلیل خطابه‌های شیخ ابراهیم زنجانی در مجلس سوم شورای ملی

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

حسن رستمی

دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

10.30465/ehs.2026.53986.2084
چکیده
بحران‌های فزایندۀ اقتصادی دورۀ قاجار که برآیند شکست در عهدنامه‌ها، تنزل تدریجی قدرت پول و ناکارآمدی نظام مالیه بود، با ستیزه‌های سیاسی مشروطه، دولت‌ها و مجالس این دوره را با چالش‌های جدی مواجه ساخت. با ورود قوای روسیه به کشور و بسته‌ شدن مجلس دوم، اقتصاد و امنیت در سایه قرار گرفت. با آغاز به کار مجلس سوم، توجه به چالش‌های اقتصادی و امنیتی ضروری به‌نظر می‌رسید؛ بنابراین، دو سیاست بنیادین دولت ــ مالیات‌ستانی و سربازگیری ــ به کانون‌های اصلی دغدغۀ دولت و جامعه بدل شدند. پرسش پژوهش حاضر آن است که خطابه‌های شیخ ابراهیم زنجانی در مجلس سوم، چگونه این دو سیاست را به‌مثابۀ کانون‌های بحران عدالت اجتماعی و مشروعیتِ دولت بازنمایی کردند؟ براساس مدعای اولیه، زنجانی، مالیات و سربازگیری را از سطح ابزار درآمدی و نظامی، به سطح معیار عدالت اجتماعی و قانون‌گرایی ارتقاء داد و تصویری از اقتصاد سیاسی پس‌از مشروطه ارائه کرد که میان منطق انباشت دولتی و فلسفۀ عدالت عمومی در نوسان بود. داده‌های پژوهش حاضر با رویکرد کتابخانه‌ای و بر پایۀ مشروح مذاکرات مجلس سوم و منابع تاریخی گردآوری شده است. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی است و در چارچوب نظریه‌های اقتصاد سیاسی، به واکاوی و تحلیل مباحث مطرح‌شده در این منابع می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

ایران
قاجاریه
مشروطه
شیخ ابراهیم زنجانی
مالیات
سربازگیری
مجلس سوم شورای ملی
موضوعات
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 06 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 18 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 24 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 06 مرداد 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما