تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

تبیین ناپایداری توسعه صنعتی در دوره رضاشاه بر اساس نظریه استقلال انطباق‌یافته

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسندگان

قاسم خرمی 1
قاسم خرمی 2

1 مدیر امور بین الملل موسسه مطالعات و پژوهش های بازرگانی

2 مدیرعامل سازمان مدیریت صنعتی

10.30465/ehs.2026.54228.2089
چکیده
توسعه صنعتی ایران که در دوره پهلوی اول، از شتاب قابل ملاحظه ای برخوردار شده بود، در سالهای پایانی حکومت، رو به افول نهاد و با اشغال ایران در جنگ دوم جهانی، حداقل به مدت دو دهه متوقف یاکم رونق ماند. این مقاله، برای تحلیل اقتصادسیاسی توسعه صنعتی ایران و بویژه پاسخ به چرایی رشدصنعتی ناپایدار در فاصله سالهای (۱۳۲۰-۱۳۰۴) از چارچوب نظری «استقلال انطباق‌یافته» پیترایوانز استفاده کرده است که یکی از شروط مهم قوام و دوام رشد صنعتی را تبدیل توسعه به پروژه مشترک دولت و جامعه می داند. استدلال اصلی مقاله آن است که دولت رضاشاه، اگرچه با اتکا به ارتش و بوروکراسی مدرن به سطح بالایی از «استقلال از گروهها» دست یافت، اما در برقراری «انطباق نهادی» با نیروهای مولد درون جامعه ناکام ماند. یافته‌های مقاله که مبتنی بر تحلیل داده‌های اسنادی و ثانویه است، نشان می‌دهد که سیاست‌های انحصاری و تخصیص منابع کلان به ارتش، موجب گسست در ائتلاف توسعه میان دولت با تجار، زمیندران، کارگران و روشنفکران شد. در نتیجه، استراتژی جایگزینی واردات، نه به ظهور یک بورژوازی صنعتی مستقل، بلکه به شکل‌گیری نوعی سرمایه‌داری وابسته به دولت منجر شد که فاقد درهم‌تنیدگی با نیروهای اجتماعی بود.

کلیدواژه‌ها

توسعه
صنعتی شدن
نیروهای اجتماعی
بورژوازی صنعتی
رضاشاه
موضوعات
تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 30 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 07 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 24 تیر 1405

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

داوران

تماس با ما