تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

تأسیس کارخانه قند شاه‌آباد؛ زمینه‌ها، اهداف، پیامدها(1312-1320)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

* استادیار تاریخ. عضو هیئت علمی پژوهشکده اسناد، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران، ایران، motalebi@nlai.ir

چکیده
تا آغاز سلطنت مظفرالدین شاه، تمام قند مصرفی ایران از خارج وارد می‌شد. نخستین تلاش‌ها برای تولید داخلی قند در اوایل سلطنت وی ناکام ماند، تا آنکه با روی کار آمدن رضاشاه و بهره‌برداری مجدد از کارخانه قند کهریزک در سال ۱۳۱۰، تولید قند در ایران پس از ۳۵ سال وقفه از سر گرفته شد. در ادامه، شرکت اشکودا مأمور ساخت شش کارخانه قند در نقاط مختلف کشور شد که کارخانه قند شاه‌آباد یکی از آن‌ها بود. این در حالی بود که شاه‌آباد نه سابقه صنعتی داشت و نه سابقه‌ای در کشت چغندر قند.

پژوهش حاضر با روش توصیفی–تحلیلی و با تکیه بر اسناد آرشیوی منتشرنشده و مطبوعات دوره رضاشاه، به بررسی زمینه‌ها، اهداف و پیامدهای تأسیس این کارخانه می‌پردازد.

یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از یکپارچه‌سازی نسبی املاک اختصاصی غرب، تمرکز سیاست‌ها از توسعه کمی به تجاری‌سازی و تغییر الگوی کشت تغییر یافت. تأسیس کارخانه قند شاه‌آباد در مرکز اراضی املاک شاهنشاهی غرب، بخشی از این راهبرد بود؛ به‌گونه‌ای که با کاشت چغندر در این اراضی، هم سودآوری آن افزایش یابد و هم خوراک کارخانه تأمین شود.

نتایج تحقیق حاکی از آن است که این اقدام، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی متعددی چون تجاری‌شدن کشاورزی، تحول در الگوی

کلیدواژه‌ها

موضوعات

امیر احمدی، احمد، خاطرات نخستین سپهبد ایران، به کوشش غلامحسین زرگری‌نژاد، ‌ج1، موسسه پژوهش و مطالعات فرهنگی بنیاد مستضعفان و جانبازان انقلاب اسلامی، تهران،1373‌
سلطانی، محمدعلی‌، جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان، جلد2/2، تهران، بی‌نا، 1372
گلاویژ، علی، مناسبات ارضی در کردستان(فروپاشی نظام عشیره‌ای)، چاپ اول، تهران، انتشارات روزبه، 1361
مطلبی, مطلب، راه‌ و راه‌سازی(شوسه) در مناطق کردنشین؛ اهداف و فرایند شکل‌گیری (1304- 1320)تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران (2)1402:12
مطلبی، مطلب، ایلات کرمانشاهان و نقش آنها در قشون ایران عصر قاجار، سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، تهران،1395
سازمان اسناد و کتابخانه ملی(ساکما)
ساکما، پرونده شماره : ۱۱۱۰۰1/ 310
ساکما، پرونده شماره : 1580/ 240
ساکما، پرونده شماره : 164/ 370
ساکما، پرونده شماره : 22950 / 297
ساکما، پرونده شماره : 2687/ 310)
ساکما، پرونده شماره : 3013/ 310
ساکما، پرونده شماره : 41935/ 310
ساکما، پرونده شماره : 42394/ 310
ساکما، پرونده شماره : 48393/ 310
ساکما، پرونده شماره : 59706/ 230
ساکما، پرونده شماره : 8072/ 230
ساکما، پرونده شماره 50087/ 240
ساکما، پرونده شماره: 118007/ 310
ساکما، پرونده شماره: 167/320
ساکما، پرونده شماره: 257/248
ساکما، پرونده شماره: 25877/ 310
ساکما، پرونده شماره: 45075/ 310
ساکما، پرونده شماره: 50087/ 240
ساکما، پرونده شماره: 63886/ 310
ساکما،پرونده شماره: 25807/ 310
ساکما،پرونده شماره: 25968/ 230
مطبوعات
روزنامه کوشش، ۱ دی‌ماه ۱۳۱۵ شماره۲۸۴‌
‌روزنامه کوشش، ۱۲ اردیبهشت ۱۳۶۶ شماره ۸۷
روزنامه کوشش، 14 دی ماه 1315 شماره 295
روزنامه کوشش، ۱۶ نوامبر ۱۹۳0 شماره ۲۴۸
‌روزنامه کوشش، ۱۹ اردیبهشت ۱۳۱۳ شماره ۹۷
روزنامه کوشش، ۱۹ اردیبهشت 1316 شماره100
روزنامه کوشش، ۲۰ مهرماه ۱۳۱۴ شماره ۲۳۰
روزنامه کوشش، ۲۱ شهریور1314، شماره ۲۰۵
روزنامه کوشش، ۲۲ تیرماه 1310 شماره۱۳۷‌
روزنامه کوشش، ۲۳ خرداد ۱۳۱۳ شماره ۱۱۸
روزنامه کوشش، ۲۳ مهرماه ۱۳۱۴ شماره ۲۳۳
روزنامه کوشش، 24 مهر 1316شماره 234
روزنامه کوشش، ۲۹ مهر 1309 شماره۲۲۵
روزنامه کوشش، 4 مهر 1316 شماره218
روزنامه کوشش، 4خرداد 1316 شماره 113
روزنامه کوشش، ۷ مرداد ۱۳۱۳ شماره ۱۵۶
روزنامه کوشش، ۸ مرداد ۱۳۱۳ شماره ۱۵۷‌
روزنامه کوشش، سال نوزدهم، 2 بهمن 1319
اطاق تجارت، شماره 145، سال 1315
اطاق تجارت، شماره121، 1314
مجله بانک ملی ایران، شماره4، 1313
مجله بانک ملی، شماره6، 1314
‌مجله بانک ملی، شماره6، 1314
مجله بانک ملی ایران، شماره1، 1312
مجله مدرسه عالی فلاحت، شماره 9، 1313
 
 
دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 29
فروردین 1405
صفحه 187-210

  • تاریخ دریافت 26 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 24 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 09 آذر 1404