تحقیقات تاریخ اقتصادی ایران

تغییرات اقتصادی هرموز در دوره پرتغالی‌ها (912 ه.ق تا 996ه.ق)

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

10.30465/ehs.2025.51155.2041
چکیده
امرای هرموز در طول قرون 8 و 9 ه.ق از موقعیت ممتاز گذرگاهی جزیره و دادوستد با بنادر مهم تجاری در شرق، استفاده کردند و هرموز به‌واسطه ایفای این نقش تجاری، از جایگاه برتر اقتصادی در منطقه برخوردار شد. با تسلط پرتغالی‌ها بر هرموز از قرن 10ه.ق، جایگاه اقتصادی هرموز؛ به‎عنوان کانون اصلی تجارت در خلیج‌فارس، دستخوش تغییراتی شد که برای پژوهشگران مبهم و پیچیده است. با ورود پرتغالی‌ها، اقتصاد هرموز به اقتصاد جهانی متصل شد و همین امر باعث رشد کمّی تجارت هرموز در منطقه گردید. در عین حال تضعیف معیشت تجار سنتی و افول اقتصاد محلی هرموز در مدارک و منابع موجود مشاهده می‌شود. پژوهش حاضر با هدف عمده مطالعه اقتصاد هرموز از سال 912هـ.ق تا 996هـ.ق و با استفاده از روش جستجوی کتابخانه‌ای و بررسی مدارک آرشیوی، سعی دارد روشن کند که به چه دلیل باوجود افزایش درآمد تجاری هرموز در این سال‌ها، از افول اقتصادی هرموز در طول تسلط پرتغالیان صحبت شده است. بررسی مدارک نشان می‌دهد که درآمدهای روبه فزونی در این سال‌ها، درجهت تقویت زیرساخت‌های اقتصادی و تجاری هرموز هزینه نشده و بیش از همه منافع شخصی فرماندهان و کارگزاران پرتغالی را تأمین کرده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اسمیت، رونالد بیشاب (1386)، نخستین فرستادگان پرتغال به دربار شاه اسماعیل صفوی، ترجمه حسن زنگنه، تهران: به دید
اسناد روابط تاریخی ایران و پرتغال: سال‏های 1500 تا 1758 (1382)، ترجمه و تنظیم مهدی آقامحمد زنجانی، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امورخارجه
تاریخ خلیج‏فارس: از قدیم‏ترین دوران تاکنون (1393)،  ویراستار لارنس جی پاتر و ترجمه محمد آقاجری، تهران: ققنوس
سه سفرنامه: رابی بنیامین تطیلی، آنتونیو تنررو، میگله ممبره (از زمان سلطان سنجر تا اوایل صفویه) (1397)، ترجمه و تحقیق حسن جوادی و ویلم فلور، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار
قائم‏مقامی، جهانگیر، اسناد فارسی، عربی و ترکی در آرشیو ملی پرتغال درباره هرموز و خلیج‏فارس (بی‏تا)، نشریه شماره 20 تاریخ و آرشیو نظامی، ستاد کل ارتش جمهوری اسلامی ایران، تهران: چاپخانه ارتش جمهوری اسلامی ایران
قائم‏مقامی، جهانگیر، اسناد فارسی، عربی و ترکی در آرشیو ملی پرتغال درباره هرموز و خلیج‏فارس (1354)، تهران: بی‏نا
وثوقی، محمدباقر، پرتغالی‏ها در خلیج‏فارس (1390)، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، الف
وثوقی، محمدباقر، تاریخ خلیج‏فارس و ممالک همجوار (1390)، تهران: سمت، ب
وثوقی، محمدباقر، علل و عوامل جابه‏جایی کانون‏های تجاری در خلیج‏فارس (1389)، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام

  • تاریخ دریافت 02 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 09 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 19 مرداد 1404