تأثیر برنامه‌نوسازی حکومت پهلوی دوّم بر کارکرد اقتصادی خانواده در مناطق شهری ایران(دهه‌های چهل و پنجاه شمسی)

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ دانشگاه شهیدبهشتی

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

این پژوهش به یکی از موضوعات اجتماعی-اقتصادی در تاریخ معاصر ایران یعنی کارکرد اقتصادی نهاد خانواده در نقاط شهری کشور طی دو دهة پایانی حکومت پهلوی، می­پردازد. چنان­که سعی شده است تا با تمرکز بر روی برنامه نوسازی حکومت پهلوی دوّم طی دوره زمانی موردنظر، ارتباط و همبستگی این برنامه با تغییر میزان کارکرد اقتصادی خانواده ایرانی را تبیین نماید. واکاوی این مسئله، با کاربرد یک نظریه جامعه­شناسی یعنی تئوری مدرنیزاسیون، و از طریق روش پژوهش کمّی یعنی مبتنی بر داده­های عمدتاً آماری و عددی انجام گردید، ضمن این­که شیوه و ابزار گردآوری اطلاعات نیز مطالعه کتابخانه­ای و اسنادی بوده، که با فیش­برداری و محاسبة ارقام و داده­های خام صورت پذیرفت. یافته­های این تحقیق بیانگر این است، که رابطه منفی و معکوسی میان برنامة نوسازی حکومت پهلوی با کارکرد اقتصادی خانواده طی آن زمان وجود داشت، چنان­که، هرچه دگرگونی اجتماعی-اقتصادی در ایران روند روبه رشد و افزایشی را طی می­نمود، کارکرد اقتصادی خانواده سِیر افولی را سپری می­کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Impact of Second Pahlavi Government Modernization Program on Family Economic Functioning In urban areas of Iran(Forty-fifties decades)

نویسندگان [English]

  • mohammad ali akbari 1
  • muhammadhassan pourghanbar 2
1 professor of History of Shahid Beheshti University
2 .
چکیده [English]

The family institution in Iran has undergone significant changes during the last century. One of the most important times in creating change in the Iranian family was the two decades of Pahlavi rule, When the efforts of the leaders of the government in the direction of fundamental socio-economic reforms in the Iranian society, In the framework of the modernization program, changed the Iranian society and its constituent elements, Including family institution. the economic function of the family was one of these dimensions of the family, which was likely to be affected by the modernization program. Therefore, in this study, while using quantitative data, In reference to the trend of change the urban community of Iran and the economic functioning of the family in urban areas during the two decades, based on several indicators, but it has been tried with the historical method, to be explained How to influence the second Pahlavi regime's efforts to modernize in Iran On the Change in the Economic Function of the Family. To investigate this issue used from descriptive-analytical method based on both types of data, both quantitative and qualitative, in addition, Methods and Tools for the Data collection was the Library and Documentary study that was conducted by taking notes and Calculation of the Statistics and raw data. The findings implies The economic function of the family was experiencing a downward trend, as the modernization and development in the urban community of Iran continued to grow.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Second Pahlavi government
  • Urban society of Iran
  • Modernization program
  • Forty-fifties decades
  • Family economic function
آزادارمکی، تقی(1386). جامعه­شناسی خانواده ایرانی، تهران: سمت.

آصفی، آصفه(2537). زندگی در خانواده، تهران:انتشارات انجمن ملی اولیاومربیان.

اسناد لانه جاسوسی آمریکا(1386). دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، کتاب­ هفتم، تهران: موسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی.

اعزازی، شهلا(1376). جامعه­شناسی خانواده، تهران: انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.

امور اقتصادی سازمان برنامه(بی­تا). گزارش مقدماتی برنامه عمرانی سوم ایران از مهر1341تا پایان1346، بی­جا: بی­نا.

بارل، آر.ام(1389). یادداشت­های سیاسی ایران1260-1344،  ج14، ترجمه: افشار امیری، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب.

بالدوین، جورج(1394). برنامه­ریزی و توسعه در ایران، ترجمه: میکائیل عظیمی، تهران: انتشارات علم.

برنامه عمرانی چهارم کشور 1347-1351، تهران: سازمان برنامه، بی­تا.

بوستاک، فرانسیس و جفری جونز(1395). برنامه­ریزی و قدرت در ایران(ابوالحسن ابتهاج و توسعه اقتصادی زیر سلطه شاه)، ترجمه: پازوکی و حبیبی، تهران: کویر.

بهنام، جمشید و شاپور راسخ(1348). مقدمه­ای بر جامعه­شناسی ایران، تهران: خوارزمی.

بیل، جیمز(1371). شیروعقاب، ترجمه: فروزنده برلیان، تهران: فاخته.

پهلوی، محمدرضا(1371). پاسخ به تاریخ، ترجمه: حسین ابوترابیان، تهران: ابوترابیان.

زاهدی، محمدجواد و هوشنگ نایبی(1392). «تبیین جامعه شناختی تاثیر فرایند نوسازی در ساختار خانواده»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، سال شانزدهم، شماره61.

زاهدی، محمدجواد  و عمر خضرنژاد(1392). «نوسازی و فرایند تحول ارزش­ها در حوزه خانواده»، مجله جامعه­شناسی ایران، دوره 14  شماره1.

سازمان برنامه و بودجه(1350). خطوط کلی برنامه عمرانی پنجم ایران 1352-1356، بی­جا: بی­نا، اسفند1350.

سرشماری عمومی نفوس­ومسکن آبانماه1355، کل کشور(جلد صدو هشتادوششم)، سازمان برنامه­وبودجه:مرکز آمار ایران، بی­تا.

روزن­باوم، هایدی(1367). خانواده به منزلة ساختاری در مقابل جامعه، ترجمه: محمدصادق مهدوی، تهران: نشر دانشگاهی.

سوداگر، محمدرضا(1369). رشد روابط سرمایه­داری در ایران(مرحله گسترش)،  تهران: انتشارات شعله اندیشه.

طبیبی، حشمت­­اله(1349). «صنایع خانگی در ایران»، دانشگاه تهران: موسسه مطالعات­وتحقیقات اجتماعی.

گازیوروسکی، مارک(1371). سیاست خارجی امریکا و شاه، ترجمه: فریدون  فاطمی، تهران: مرکز.

گزارش خلاصه سرشماری عمومی کشور ایران در آبانماه 1335، جلد دوم (مشخّصات جمعیّت و خانوار کشور)، وزارت کشور: آمار عمومی، آبانماه1340ش.

لیلاز، سعید(1392). موج دوم تجدد آمرانه در ایران، تهران: نیلوفر.

محمدپور، احمد و دیگران(1388). «سنت، نوسازی و خانواده»، پژوهش زنان، دوره7، شماره4.

مصطفی ابیانه، پروین(2535). «تاثیر مهاجرت در تغییر گرایشهای والدین در جهت امروزی شدن افکار آنان»، دانشگاه تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی.

نازک­تبار، حسین و دیگران(1394). «تحلیلی بر نوسازی و کارکرد خانواده در استان مازندران»، مطالعات زن و خانواده، دوره3، شماره2.

Baerwald, Friedrich(1955). »The Family as an Economic Unit«, Fordham Law Review,Volume 24, Issue1.

Canning, David & Marc Mitchell, David Bloom.»The Family and Economic Development«, http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.194.8310

Goode, William j)1963(. world revolution and family patterns, New York: Free press.

 Kavas, Serap & Arland Thornton)2013(. »Adjustment and Hybridity in Turkish Family Change :Perspectives from Developmental Idealism« . Journal of Family History, Vol 38, Issue 2.