بلدیه و اصناف: چالش‌های مدیریت شهری نوین در دوره پهلوی اول

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ/ دانشگاه تهران

2 دکترای تاریخ/بنیاد ایرانشناسی

چکیده

بلدیه ـ نهادی برآمده از مشروطیت ـ ابزار مهم حکومت برای اداره امور شهری بود؛ امری که بلدیه‌ها و اصناف را وابسته به یکدیگر کرده بود. بسیاری از امور عمومی شهری از جمله  امور نظافت و بهداشت، عمران شهری، ارزاق، خرید و فروش اجناس، تعیین نرخ کالاها و موارد نظیر در رده وظایف بلدیه قرار داشت و بلدیه‌ها از مراجع مهم ساماندهی امور داخلی اصناف بودند. در شکایات و عرایض واصله به مجلس، چگونگی مدیریت امور اصناف توسط بلدیه‌ها، نگرانی‌های اصناف از بابت محدودیت در عملکردشان و چالش‌های ناشی از آن، بازتاب یافته است. در این بررسی، رابطه دوسویه اصناف و بلدیه و مهمترین علل مواجهه آن‌ها در دوره پهلوی اول مدنظر است. یافته‌ها نشان می‌دهد، مواردی چون نظارت عوامل بلدیه در امور مربوط به قیمت کالا،بروز مشکلاتی را درپی داشت و در نتیجه کاهش اختیارات اصناف در امور صنفی خود، افول موقعیت نهاد کهن اصناف در بازارهای شهری اجتناب ناپذیر شد. این پژوهش، با تمرکز بر اسناد کمیسیون عرایض مجلس صورت گرفته است که مشتمل بر شکایت فعالان صنفی در دوره مورد نظر است و ضمن برخورداری از ویژگی‌های بررسی تاریخی، از روش تحلیل سندی نیز بهره‌مند می‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Baladieh and asnaf: new civil management’ challenges at Pahlavi the first era

نویسندگان [English]

  • shahram yousefifar 1
  • zohreh shirinbakhsh 2
1 professor of history/ Tehran Universiyy
2 Phd oh history/Ironology fondation
چکیده [English]

After Mashruteh, BaladiehWas one of the goverment’s tool to handle City’affair; Such as Sanitation, Civil Construction, exchange goods; Which associate baladieh and asnafin all affairs. at Pahlavi’s Period baladieh was one of the important center to organize interior offair of aSnaf. Arayez reflect asnaf Concerns about limitations in their actions and consequent challenges.Thisarticle, aims to search relation between asnaf and baladieh and their conflicts.Results Showe interfere and Supervision by baladieh in asnaf affairs such as exchange, tariffs, etc were Making asnaf dissatisfied and asa result of reduce in Power and duties of asnaf, decline their old Situation at civil bazar. This historical research, made by Concentrate on documents of ArayezMajlesComission and Meanwhile attention to history research qualifications, use documentary analysis too.

کلیدواژه‌ها [English]

  • arayez documents
  • asnaf
  • bazar
  • baladieh
  • Pahlavi the first era
ابراهیمی، مرتضی و سهیلا ترابی فارسانی، (1395)، نقش بلدیه در کنترل بازار در دوره پهلوی اول، مجله پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، شماره 19، پاییز و زمستان 1395، صص 20-1

باری یر، جولیان، (1363)، اقتصاد ایران، 1349-1279، تهران: مرکز تحقیقات حسابداری و حسابرسی

بلدیه طهران: آبان 1309، س نهم، ش 3: 90/ س10، ش 2و3، خرداد 1311: 176/ س9، ش3، آبان1309ش/ س 10، ش1، اسفند 1310/ س9، ش 3، آبان 1309ش

بیات، کاوه، (1368)، بلدیه نظامی، 1304-1300، گنجینه، دفتر دوم، زمستان 1368، صص 36-11

چلونگر، محمدعلی، (1388)، روزنامه‌ها و نشریات بلدیه اصفهان، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان

حبل‌المتین کلکته: س 36، ش 16و 17، 14 فروردین 1307ش

خمسئی، فرحزاد، (1368)، اسنادی پیرامون شهرداری تهران: 1315-1286ش، گنجینه،دفتر دوم، زمستان 1368، صص 115-101

دهخدا، علی اکبر، (افست)، لغت نامه دهخدا، زیرنظر دکتر محمد معین و دکتر سید جعفرشهیدی، تهران: دانشگاه تهران

رجایی، عبدالمهدی، (1384)، انجمن ایالتی و خواسته‌های اجتماعی مردم اصفهان، فصلنامه مطالعات تاریخی، ش6، بهار1384، صص 273-249

رجایی، عبدالمهدی، (1387)، تحولات عمران و مدیریت شهری اصفهان در دوره پهلوی اول (1320-1300)، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان

رزاقی، ابراهیم، (1381)، اقتصاد ایران، تهران: نی

روزنامه اطلاعات: شماره‌های مختلف

روستایی، محسن، (1377)، بلدیه، دانشنامه جهان اسلام، زیرنظر غلامعلی حداد عادل، ج4، تهران: بنیاد دایره المعارف اسلامی

سلطان زاده، حسین، (1380)، بازارهای ایرانی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی

ظهیرالدوله، صفاعلی، (1351)، خاطرات و اسناد ظهیرالدوله، به کوشش ایرج افشار، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی با همکاری فرانکلین

عین السلطنه، قهرمان میرزا، (1374)، روزنامه خاطرات عین السلطنه، جلد 1، به کوشش ایرج افشار و مسعود سالور، تهران: اساطیر

فلاح توتکار، حجت و محمد بی‌طرفان، (1390)، شکل‌گیری و عملکرد انجمن بلدیه تهران در دوره اول مجلس شورای ملی، فصلنامه تاریخ ایران و اسلام، دانشگاه الزهرا، س بیست و یکم، دوره جدید، ش 12، پیاپی 97، زمستان1390، صص 162-143

فلور، ویلم، (1365)، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران در عصر قاجار، جلد 1و2، ترجمه ابوالقاسم سری، تهران: توس

کاساکوفسکی، ولادیمیر آندری یویچ، (1344)، خاطرات کاساکوفسکی، ترجمه عباسقلی جلی، تهران: امیرکبیر

کاظمیان، غلامرضا و نوید سعیدی رضوانی، (1383)، امکان سنجی واگذاری وظایف جدید به شهرداری‌ها، تهران: سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌ها

کیوانی، مهدی، (1392)، پیشه‌وران و زندگی صنفی آنان در عهد صفوی، ترجمه یزدان فرخی، تهران: امیرکبیر

لمبتن، آن، (1345)، مالک و زارع در ایران، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب

لوح مشروح، مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی و اسلامی، مرکز پژوهش‌های کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

مجموعه قوانین و مقررات سال‌های 1312-1300، (1388)، تهران: روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

مختاری اصفهانی، رضا، (1380)، اسنادی از انجمن‌های بلدی تجار و اصناف 1320-1300ش، 2 جلد، تهران: خدمات مدیریت و اطلاع‌رسانی دفتر ریاست جمهوری

مستوفی، عبدالله، (1377)، شرح زندگانی من، ج2و3، چاپ چهارم، تهران: زوار

میلسپو، آرتر چستر، (2536)، مأموریت آمریکایی‌ها در ایران، ترجمه حسین ابوترابیان، تهران: پیام

هاشمی فشارکی، دیبا، (1391) اسناد بلدیه و شهرداری اصفهان از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی، اصفهان: سازمان فرهنگی تفریحی شهردای اصفهان

هریسی نژاد، کمال الدین، (بهار1389)، سیرتحول اداره شهرها توسط انجمن‌هاو شوراهای شهر، پژوهش حقوق و سیاست، س 12، ش28، بهار 1389، صص 425-404

اسنادسازمان اسناد و کتابخانه ملی (ساکما): (6026-340) (370-350) (5889-290) (6787-293) (5909-290) (66800-293) (32090-293)(2269-291)(28224-293) (1298-292) (572-291) (370-350) (856-291)

اسناد کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی(کمام): (97/1/30/29/8)(5/1/4/3/6)(45ج/1/17/199/8)(116ج/1/32/66/6)(5/1/4/3/6)(29/1/4/3/6)(85/2/26/57/6)(449/9/13/185/8)(23/1/4/3/6)(24/1/4/3/6)(70/1/6/5/) (29/1/4/3/6)(24/1/7/8/6)(9/1/4/3/6)(86/2/20/123/7)(17/1/19/1/8)(459/10/15/112/7)(47/1/13/177/8)(48/1/24/20/8)(72/2/12/175/8)(2/1/14/186/8) (72/2/12/175/8)