خرده جنبش‌های مردمی در بغداد قرن سوم هجری: بررسی عملکرد حربیه و مطوعه بغداد در فترت جدال امین و مامون

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی/ دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

در عصر‌ عباسی (طی سال‌های197-198 ق)، زمانی ‌که میان امین و مأمون نزاع رخ داد، حربیه از موقعیت پیش‌آمده استفاده و از مردم بغداد سلب آسایش کردند که این عمل آنان جنبشی مردمی برای دفاع و دفع تجاوزات آن‌ها به رهبری دو تن از پارسایان شهر، به نام‌های خالد دَریوش و سَهل ‌بن سَلامة انصاری، را در‌ پی داشت. از این‌ رو مسئلة اصلی پژوهش‌ حاضر این است که این جنبش مردمی دارای چه زمینه‌های سیاسی، اجتماعی، و اقتصادی بوده، چه اهدافی را دنبال کرده، و برآیند کار آن‌ها در بغداد قرن سوم هجری چه بوده است؟ این مقاله با روش زمینه‌شناسی تاریخی، توصیفی، و تحلیلی خرده‌جنبش‌های حربیه و مطوعه را نتیجة ناامنی‌های سیاسی، اجتماعی، و مشکلات اقتصادی مردم بغداد قرن سوم یافته که به‌رغم تفاوت سبک رهبری، سران جنبش مشترک در زمینة برقراری نظم و امنیت اجتماعی و اقتصادی توفیقاتی داشتند و در نهایت نیز سرکوب شدند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Minor Popular Uprisings in the Third AH Baghdad: AStudy of Harbiyya and Mutawwia'sActs during al- Amin and al Ma’mun Conflict

نویسنده [English]

  • abbas ahmadvand
Assistance Professor of History and Civilization Department/ ShahidBeheshti University
چکیده [English]

In the Abbasid Era (between 197- 198 AH), while there were disputes between Al-Ma'mun and Al-Amin, Harbiyya took advantage of this situation and disturbed the peace of Baghdad citizens. This was the main cause of a public-oriented movement, led by two pious reformers named Khalid Daryush and SahIbnSalama al-Ansari. The present paper attempts to reveal the political, social, and economic dimensions and goals of this movement and its consequences in Baghdad in three AH. Studying thebackground of the issue historically, descriptively, and analytically, the present paper explicates that Harbiyya and Mutawwia'sminor movements were the result of political and social insecurities and economicdifficulties people were suffering from in Baghdad in three AH. Such shared movements, despite different leadership styles employed by their leaders, reached some achievements in establishing economic and social security and order; though they were ultimately suppressed.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Baghdad
  • Harbiyya
  • Khalid Daryush
  • SahlIbnSalama al-Ansari
  • Ordering good and prohibiting bad deeds
ابن‌اثیر، عزّالدین،(1965) الکامل فی التاریخ، بیروت، دار الصادر.

احمدوند، عباس،(1390) نهاد ولایت عهدی در خلافت اموی و عصر اول عباسی (56- 232 ق.)، قم، پژوهشگاه فرهنگ و علوم اسلامی.

تاریخ جدید اسلام کمبریج(2010), نوشته‌ی جمعی از خاورشناسان,ویراستاران؛ چس رابینسون، ماریبل فی‌یرو، دیوید مورگان و آنتونی رید، روبرت آروین، فرانسیس رابینسون و روبرت هفنر,کمبریج, انتشارات دانشگاه کمبریج.

حموی، یاقوت أبی عبدالله(بی تا)، معجم البلدان، بیروت، دار‌الصادر.

دهخدا، علی‌اکبر(1372)، لغت‌نامه ،تهران، مؤسسه چاپ  و انتشارات دانشگاه تهران.

طبری، ابوجعفر محمدبن جریر(بی‌تا)، تاریخ الأمم و الملوک، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم،بیروت، دارالصادر.

ع‍ب‍دال‍م‍ول‍ی‌، م‍ح‍م‍داح‍م‍د(1410)،ال‍ع‍ی‍ارون‌ وال‍ش‍طار ال‍ب‍غ‍ادده‌ ف‍ی‌ ال‍ت‍اری‍خ‌ ال‍ع‍ب‍اس‍ی‌،اس‍ک‍ن‍دری‍ه‌ : م‍وس‍س‍ه‌ ش‍ب‍اب‌ ال‍ج‍ام‍ع‍ه.

کیانی‌فرد، مریم(1388)، دانشنامه جهان‌اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج 13،چاپ اول ، تهران، بنیاد دایرة المعارف اسلامی.

مسعودی، ابوالحسن علی بن حسین(1966)، مروج الذهب و معادن الجوهر، تحقیق محمد محیی الدین عبدالحمید، بیروت، دارالمعرفة.

مسکویه‌رازی، احمدبن علی(1366)، تجارب الأمم و تعاقب الهمم، حققه و قدم له الدکثور ابوالقاسم امامی‌تهران، دارالسروش.

El-Hibri, Tayeb, (1999) Reinterpreting Islamic Historiography: Harun al-Rashjd and the Narrative of the ‘Abbasid Caliphate, Cambridge, university press.

Gabrieli, F. (1960-2002). Al-Amin, Encyclopaedia of Islam, 2nd Edition, E. J. Brill, Leiden..

 Le Strange, Guy,(2011) Baghdad: During the Abbasid Caliphate, new York, No.