جایگاه مردم در تاریخ سیاسی قدیم و جدید ایران بر اساس رویکرد «دوران»‌محور

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

چکیده

تاریخ سیاسی هر کشوری جلوه‎گاه عملی آن است. این حوزه سرشار از اطلاعاتی است که می‎تواند روشمند مورد شناسایی قرارگیرد. یکی از موضوعات مهم آن، تبلور مردم در عرصۀ سیاست است. تبلور مردم یعنی نوع نگاه سیاست و سیاستمداران به مردم و نوع نگاه و رویکرد مردم به سیاست و اصحاب قدرت که خود را در نحوۀ فعالیت و تعامل آن‌ها با یکدیگر در حوزۀ قدرت سیاسی نشان ‎می‎دهد.
امروزه، موضوع تعامل مردم با قدرت سیاسی از تنوّع بسیاری برخوردار شده و یکی از موضوعات «در حال شدن» به‎حساب ‎می‎آید؛ یعنی، روزبه‎روز بر ابعاد جدید آن افزوده و تعمیق و تکمیل می‎شود. با توجه به رویکرد «دوران‎محور» با نگاهی به منابع تاریخی می‎توان به نمود مردم در تاریخ سیاسی پرداخت. شناسایی جایگاه مردم در تاریخ سیاسی در حوزۀ دانش تاریخ از پیچیدگی و ظرافت خاصی برخوردار است که بحث روش از الزامات مهم آن است. پرداختن به روش و بررسی موردی آن در این مقاله صورت‎ می‎گیرد. از یافته‎های این پژوهش آن است که در منابع تاریخی و دیگر منابع اندیشه‎ای اجتماعی و سیاسی، در یک تقسیم‎بندی، دو دوران متفاوت قدیم و جدید در تاریخ سیاسی و اجتماعی مطرح است که مردم در دو جایگاه متفاوت با یکدیگر قرار دارند. جلوه‎ها و نمودهای اجتماعی و سیاسی آن‌ها با توجه به ویژگی‎هایی چون «آگاهی»، «اراده» و «کنشگری» در دوران جدید نسبت به دوران قدیم، از گستردگی، عمق و تنوّع بیشتری برخوردار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Position of People in New and Old Political History Based on Era-Centered Approach (Focusing on Certain Perspectives, Resources, and Political Developments in the History of Iran)

نویسنده [English]

  • Abdolrahman Hassanifar
Assistant Professor, Research Institute for Humanities and Cultural Studies
چکیده [English]

 
The political history of any country represents an important action. This domain is full of information that can be methodically studied. One of its important issues is the people's representation, which means the way politics and politicians view people and the way people view politics and politicians, revealing itself in the manners of acts and interactions between them in the domain of political power.
Nowadays, the issue of people's interaction with the political power has enjoyed a great variety and is considered an issue that "is being done"; in other words, new dimensions are added to it every day, making it deeper and more thorough. Given the "time-based" approach, we can see the representation of people in the political history with a glance at historical resources. Identifying the status of people in the political history enjoys a particular complexity in the field of historical knowledge. One of its requirements is discussion on method. This paper explores the method and a case study of it. Among the findings of this research is that there are two different old and new eras in the social and political history in one classification in historical resources and other resources of political and social thought. Their social and political representations in terms of such characteristics as "awareness", "determination", and "activism" are more extended, deeper, and more various in the new era compared to the old era.

کلیدواژه‌ها [English]

  • people
  • History
  • new political history
  • Modern era
  • social history
  • Iran
ابن خلدون، عبدالرحمن (1366). مقدمه، ترجمة پروین گنابادی، تهران: علمی.

اشرف، احمد (1348). نظام فئودالی یا نظام آسیایی: نقد و نظری بر ویژگیهای تاریخ ایران، تهران: جهان نو.

اقبال آشتیانی، عباس (1370). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض قاجاریه، تهران: خیام.

بشیریه، حسین (1381). درس‌های دموکراسی برای همه، تهران: نگاه معاصر.

بیهقی، ابوالفضل (1384). تاریخ بیهقی، مقدمه و توضیح منوچهر دانش‎پژوه، تهران: هیرمند.

پیرنیا، حسن (1373). تاریخ ایران باستان، تهران: دنیای کتاب.

جامی، عبدالرحمن (1387). مثنوی هفتاورنگ، تحقیق و تصحیح ج‍اب‍ل‍ق‍ا دادعلی‌ش‍اه‌... [و دیگران‌]، ت‍ه‍ران‌: دف‍ت‍ر ن‍ش‍ر میراث‌ م‍ک‍ت‍وب، م‍رک‍ز م‍طال‍ع‍ات‌ ایرانی.‌

جنکینز، کیت (۱۳۸۷). بازاندیشی تاریخ، ترجمۀ حسینعلی نوذری، تهران: آگاه.

ج‍ه‍ان‍ب‍خ‍ش‌، ف‍روغ ‌(۱۳۸۳).‏ اس‍لام‌، دم‍وک‍راسی‌ و ن‍وگ‍رای‍ی‌ دینی‌ در ایران (1953 - 2000) از ب‍ازرگ‍ان‌ تا س‍روش‌، ترج‍مۀ جلیل‌ پ‍روین‌، ت‍ه‍ران‌: گ‍ام‌ ن‍و.

حدیث انقلاب، جستارهایی در انقلاب اسلامی ایران (1377). تهیه و تدوین دفتر مطالعات انقلاب اسلامی، تهران: الهدی.

حسنی‎فر، عبدالرحمن (1386). «درآمدی بر سیاست در فرهنگ مردم ایران»، فصلنامۀ فرهنگ مردم ایران، ش 10.

دهخدا، علی اکبر (1361). لغتنامة فارسی، تهران: دانشگاه تهران و مؤسسة لغت‌نامة دهخدا.

دهخدا، علی اکبر (1390). امثال و حکم، ج 2، تهران: پارمیس.

دولت آبادی، یحیی (1331). حیات یحیی، ج 1 و 2، تهران: ابن سینا.

دینوری، ابوحنیفه (1383). اخبارالطوال، ترجمۀ محمود مهدوی دامغانی، تهران: نی.

زنجانی، محمدرضا (1333). تحریم تنباکو، تهران: حسین مقدسی.

سعدی شیرازی، مصلح‎الدین (1372). گلستان، به کوشش خلیل خطیب‎رهبر، تهران: صفی‎علی‎شاه.

س‍ن‍ائی‌، مجدود‎بن‎آدم (۱۳۸۱). م‍ث‍ن‍وی‌ طریقالتحقیق با تصحیحات، ح‍واشی و تاریخ م‍ت‍ن، ب‍ه‌ ک‍وش‍ش‌ ب‍و اوتاس‌، ت‍رج‍مۀ غ‍لام‍رض‍ا ده‍ب‍د، ت‍ه‍ران‌: س‍روش‌.

سیف‎اللهی، سیف‎الله (1374). اقتصاد سیاسی ایران، تهران: المیزان.

شیرازی، قطب‎الدین (1369). درۀالتاج، به اهتمام ماهدخت‎بانو همایی، تهران: علمی و فرهنگی.

صالح شیرازی (1349). سفرنامۀ میرزا صالح شیرازی، تدوین محمد اسدزاده، تهران: بی‎نا.

طبری، محمدبن‎جریر (1384). تاریخ الرسل و الملوک، ترجمۀ صادق نشات، تهران: علمی و فرهنگی.

فارابی، ابونصر محمد (1361). اندیشههای اهل مدینۀ فاضله، ترجمۀ سید جعفر سجادی، تهران: کتابخانۀ طهوری.

فیرحی، داود (1378). قدرت، دانش و مشروعیت، تهران: نی.

فیرحی، داود (1384). نظام سیاسی در اسلام، تهران: سمت.

کدی، نیکی (1369). ریشههای انقلاب ایران، ترجمۀ عبدالرحیم گواهی، تهران: قلم.

کربلایی، شیخ حسن (1377). تاریخ دخانیه، تصحیح رسول جعفریان، قم: الهادی.

کسروی، احمد (1376). تاریخ مشروطۀ ایران، تهران: امیرکبیر.

کمالی اردکانی، علی‎اکبر (1382). «مردم‎سالاری در اندیشۀ متفکران مسلمان»، راهبرد، ش 28.

گل‎محمدی، احمد (1389). «آسیب‎شناسی آموزش تاریخ سیاسی»، پژوهشنامۀ انجمن ایرانی تاریخ، س 1، ش 4.

گل‎محمدی، احمد (1390). «چیستی تاریخ سیاسی»، سخنرانی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

لمبتون، آن‌ ک‍ات‍رین و‌ س‍واین ‌ف‍ورد (1372). تداوم و تحوّل در تاریخ میانۀ ایران، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: نی.

لوئیس، برنارد (1378). زبان سیاسی اسلام، ترجمۀ غلامرضا بهروز لک، قم: دفتر تبلیغات حوزۀ علمیة قم.

مجتهدی، کریم (1392). «ملاحظاتى دربارۀ نهضت مشروطۀ ایران»:

http://library.tebyan.net/newindex.aspx?pid=102834

معین، محمد (1383). فرهنگ معین، تهران: امیرکبیر.

ناظم‎الاسلام کرمانی، محمد (1332). تاریخ بیداری ایرانیان، تهران: ابن‎سینا.

نجفی، موسی (1381). مدخلی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در اسلام و ایران، تهران: فراندیش.

نجفی، موسی (1382). مراتب ظهور فلسفة سیاست در تمدن اسلامی، تهران: مؤسسۀ فرهنگی دانش و اندیشۀ معاصر.

نظام‎الملک طوسی، حسن‎بن‎علی (1383). سیرالملوک، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: علمی و فرهنگی.

هلد، دیوید (1384). مدلهای دموکراسی، ترجمۀ عباس مخبر، تهران: روشنگران.

همایون کاتوزیان، محمدعلی (1372). استبداد، دموکراسی و نهضت ملّی، تهران: نشر مرکز.

وینر، فیلیپ پی (1385). فرهنگ اندیشۀ سیاسی، ترجمۀ خشایار دیهمی، تهران: نی.

http://www.thefreedictionary.com/people