A Study of the Impact of Naser al‑Din Shah’s Vision and Attitudes on the Economic Advancement of Iran in the Qajar Period

Document Type : .

Authors

1 Faculty member, Department of Economics, Faculty of Economics, Shahid Chamran University of Ahvaz,

2 - PhD candidate in Economic Sciences (Development and Planning Orientation), Shahid Chamran University of Ahvaz, Ahvaz, Iran

3 Faculty member, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Chamran University of Ahvaz

Abstract
Given the importance of non-economic factors affecting countries’ development—among them developmental thinking and the presence of development-oriented individuals as the most important non-economic determinant of societal development—the present study examines the impact of development-oriented mindsets, especially among statesmen and policymakers, on Iran’s level of development. To this end, the study explored the likelihood of a correspondence between Naser al‑Din Shah’s vision and attitudes during the Qajar period and the indigenized indicators of Inkeles’s “modern man” using qualitative content analysis.

The findings indicate that, based on the extracted components Including paying attention to all aspects of human existence (to the essence of man, regardless of his incidental characteristics), supporting the products of human thought and thought, paying attention to meeting the needs of the general public and subordinates, giving importance to new ideas and innovations and using new and advanced technologies, believing in the increase of science and knowledge, having a spirit of modernity and progress, etc. Naser al‑Din Shah possessed a developmental mindset, and his developmental vision produced positive transformations in Iran across various fields, including science, agriculture, industry, commerce, communications, and others.

Keywords

Subjects

منابع فارسی
افقه،  سیدمرتضی. (1400).انسان توسعه­یافته پیشران توسعه­ی جوامع.تهران:جهاد دانشگاهی،سازمان انتشارات.
ابراهامیان، یراواند (1389). تاریخ ایران مدرن، ترجمه ابراهیم فتاحی، چاپ اول، تهران، نشر نی.
روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه در سفر سوم فرنگستان، (کتاب دوم). (1371). به کوشش محمداسماعیل رضوانی و فاطمه قاضیها. تهران: مدیریت پژوهش و انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه در سفر سوم فرنگستان. (1369). به کوشش محمداسماعیل رضوانی و فاطمه قاضیها. تهران: مدیریت پژوهش و انتشارات سازمان اسناد ملی ایران و با همکاری موسسه خدمات فرهنگی رسا.
سفرنامه ناصرالدین‌شاه. به قلم ناصرالدین‌شاه قاجار. (1362). اصفهان: انتشارات مشعل با همکاری انتشارات غزل.
روزنامه خاطرات ناصرالدین‌شاه در سفر دوم به فرنگ. (1379). به کوشش فاطمه قاضیها. تهران: انتشارات سازمان اسناد ملی ایران.
ناصرالدین شاه. ( 1399). مکاتبات ناصرالدین شاه با کامران میرزا نایب السلطنه. مرضیه مرتضوی قصابسرائی و مهتا باصفا. تهران: کتابخانه و موزه ملی ملک.
ظل‌السلطان، مسعودمیرزا. ( 1362). تاریخ سرگذشت مسعودی. تهران: انتشارات بابک.
آدمیت، فریدون. (1397). امیرکبیر و ایران. تهران: انتشارات خوارزمی.
سینکی، میرزا محمد خان مجدالملک. (1321). رساله ی مجدیه. تهران،کتابخانه ی مرکزی دانشگاه تهران.
بیانی، خانبابا. (1375). پنجاه سال تاریخ در دوره ی ناصری، ج چهارم و پنجم، بخش نامه‌ها و دستورالعملها و فرامین.
اعتمادالسلطنه، محمد حسن خان. ( 1357). تاریخ منتظم ناصری، ج 1. محمد اسماعیل رضوانی. تهران: انتشارات دنیای کتاب.
امانت، عباس. ( 1400). تاریخ ایران مدرن. تهران: انتشارات فراگرد.
خورموجی، محمدجعفر. (1363). حقایق‌الاخبار ناصری، به کوشش حسین خدیو جم. چاپ دوم، تهران: نشر نی.
عیسوی، چارلز. (۱۳۶۹). تاریخ اقتصادی ایران (عصر قاجار)، ترجمه یعقوب آژند. تهران، انتشارات گستره.
روزﻧﺎﻣﻪ وقایع اتفاقیه.رﻣﻀﺎن1266ق/.ﺟﻮﻻی1853م.(.ش4.ص784).
مستوفی، عبدالله. (1343). شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی اداری دوره قاجاریه. جلد 1، چاپ دوم، تهران: نشر زوار.
افشار، ایرج. (1348).فهرست مقالات فارسی.جلد اول تا هفتم. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
سلطانی، علیرضا، و سلیمانی، حسن. (1393). جایگاه نظام رهبری چین در تداوم فرایند توسعه اقتصادی در عرصه داخلی و بین المللی از سال 1979 تاکنون. مطالعات روابط بین الملل (پژوهشنامه روابط بین الملل)، 7 (25)، 43-77.
فرهاد معتمد، محمود(1325).  سپهسالار اعظم، تهران: شرکت نسبی علی‌اکبر علمی و شرکا.
احدنژاد، علیرضا، امیری، سروش، میرابراهیم، صدیق. (1401). راهبرد ژئواستراتژیک لی کوان یو در توسعه پایدار. فصلنامه پژوهش های سیاسی و بین المللی، دوره 31 ، شماره 52 (پیاپی 52)، پاییز 1401، صفحات 27-1.
شیرزادی، رضا. (1396). اندیشۀ توسعه­گرا (موردکاوی اندیشه­های ماهاتیر محمد). فصلنامه پژوهشهای سیاسی جهان اسلام، سال هفتم، شماره دوم، تابستان 1396، صفحات 223-197.
عادل­مهربان، مرضیه. (1394) .مروری بر تحلیل محتوای کیفی و کاربرد آن در پژوهش.اصفهان، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی اصفهان.
خانپور، آرزو. آشوری، محمدتقی. (1391). تلاش‌های دوران قاجار برای تولید شیشه در ایران. مجله مطالعات تاریخ فرهنگی؛ پژوهشنامه انجمن ایرانی تاریخ، سال سوم، شماره 12، ص 82-53.
فقیهی‌پور، جواد و جنتی‌، حامد و مهاجران، آرش و مصطفوی، ساناز (1400)؛ مهارت هوش نگرشی؛ مفاهیم و راهکارها، تهران، انتشارات دارالفنون، چاپ اول.
احمدوند، شجاع. یاور، مجتبی. (1393). تحول مفهوم مردم، از رعیت تا جمعیت؛ نخستین گامها در راستای جهانی شدن در عصر قاجار. فصلنامه مطالعات راهبردی جهانی‌شدن، سال 6، شماره15(پیاپی18)، ص124-91.
مستوفی، عبدالله. (1343). شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی اداری دوره قاجاریه. جلد 1، چاپ دوم، تهران: نشر زوار.
سعیدی‌نیا، حبیب‌الله. (1388). تحولات تاریخی گمرک ایران و رونق اقتصادی در دورۀ قاجاریه. مجله تاریخ ایران، شماره 5/63، ص 127-103.
گنج‌بخش زمانی، محسن. ( 1389). توسعه بهداشت در اواخر دوره قاجار. نشریه تاریخ پزشکی. دوره دوم،. شماره سوم، ص139-55.
جهانی، فرشته. ملائی‌توانی، علیرضا. (1400). آگاهی ایرانیان از اقتصاد کشاورزی آمریکا و الگوبرداری از آن؛ از دوره‌ی ناصری تا پایان قاجاریه( با تکیه بر مطبوعات و اسناد منتشرنشده). مجله تاریخ ایران، دوره‌ی 14، شماره 1، ص 123-101.
تاره، مسعود. (1393). شیوۀ نوین آموزش ابتدایی در دوره قاجار. مجله تاریخ علم، دوره 12، شماره 2، ص 172-163.
یغمایی، اقبال. (1348). مدرسه دارالفنون، مجله یغما، شماره 22، ص 223-220.
حسینی، سیدمصطفی. کاظم‌بیگی، محمدعلی. (1401). وضع مالی دولت ایران در زمان صدارت امیرکبیر. پژوهش‌نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، سال 11، شماره 1، ص 217-179.
محدث، میرهاشم. (1380). چند امتیازنامه عصر قاجار. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، ص13-10.
وزین‌افضل، مهدی. اسماعیلی‌نصرآبادی، حسین. (1390). تبیین و بررسی امتیازنامه راه شوسه تهران به قم در دوره ناصرالدین‌شاه. مجله مطالعات تاریخ فرهنگی، سال 3، شماره 10، ص 132-103.
نورایی، مرتضی. وزین‌افضل، مهدی. جعفری، علی‌اکبر. (1395). سیاست‌ها و چالش‌های ناصرالدین‌شاه در توسعه راه شوسه مازندران. مجله پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام. شماره 19. ص 260-235.
زندیه، حسن. ثقفی، مریم. (1395). نهضت کارخانه سازی و پیامدهای آن در دورة قاجار. پژوهش‌نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی،پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال پنجم، شماره 1، ص 55-39.
رینگر، مونیکا ام. (1393). آموزش، دین و گفتمان اصلاح فرهنگی در دوران قاجار. ترجمه مهدی حقیقت خواه. تهران: انتشارات ققنوس.
منتظر، غلامعلی. کلانتری، اسماعیل. (1398). تأملی بر رویدادهای علم و فنّاوری در ایران طی 200 سال اخیر
(پیش از انقلاب اسلامی و پس از آن). فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 30، ص 179-153.
آدمیت، فریدون. ناطق، هما. (1359). افکار اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در آثار منتشرنشده دوران قاجار، تهران: انتشارات آگاه.
ساروخانی، باقر. (1377). روش‌های تحقیق در علوم انسانی، بینش‌ها و فنون، تهران: انتشارات طاعتی.
شمیم، علی‌اصغر. (1384). ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: انتشارات بهزاد.
 

  • Receive Date 02 September 2025
  • Revise Date 26 October 2025
  • Accept Date 11 January 2026