Shapour Bakhtiar as an Economic Actor in Iran (1957–1977)

Document Type : .

Authors

1 ph.d Graduate in History of Iran, Payame Noor University of Tehran

2 Professor, Department of History, Institute of Humanities and Cultural Studies, Tehran, Iran

Abstract
One of the lesser-known aspects of Shapour Bakhtiar's life is his involvement in the field of economics. After the decline of the National Resistance Movement in 1957 and the resulting despair among political activists, Bakhtiar emerged as an economic actor. The main question of this study is: why and how did Shapour Bakhtiar, a fervent political activist, turn towards economic activities? What roles did he undertake in this field, and what legacy did he leave behind?

The hypothesis of this research is that Bakhtiar, disillusioned by the outcomes of political activism and constrained by social limitations, entered the economic sphere to distance himself from political pressures and address his financial issues.

This article, using a descriptive and analytical method and relying on unpublished documents, explores Bakhtiar’s transformation from a political figure to an economic actor. It demonstrates that after withdrawing from political activities, Bakhtiar managed to become a notable economic figure in Iran. He held managerial roles in companies affiliated with the Pahlavi Foundation as well as other private enterprises, and was active in various industries including dairy, glass, and construction materials.

This career shift allowed him to reduce political pressures and place himself in a position of lower surveillance.

Keywords

Subjects

اسناد لانه جاسوسی ایران، ج 2، تهران، موسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، 1386.
اسناد، بیانیه­ها، و صورت جلسات جبهه ملی دوم، ج1، به کوشش علی شجاع و بهروز طیرانی، تهران، انتشارات چاپ­پخش، 1395.
بختیار، شاپور، یکرنگی، ترجمه مهشید امیرشاهی، پاریس، بی‌نا، 1361.
پرشت، هنری، «انقلاب ایران/ گفت و گو»، مطالعات تاریخی، شماره 4، پاییز 1383،
جبهه ملی به روایت اسناد ساواک، ج1، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، 1379.
خاطرات شاپور بختیار، به کوشش حبیب لاجوردی، تهران، مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه هاروارد، 1385.
خسروپناه، محمدحسین، «جبهه ملی چهارم و انقلاب(1355-1357)» ، نشریه نگاه نو، شماره 120، زمستان 1397.
دانشنامه جهان اسلام، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، ج2، تهران، بنیاد دایره المعارف، 1375.
راجی، سید محمد حسین، جعبه سیاه: نگاهی نو به یادداشت‌های امیر اسدالله علم، قم، دفتر نشر معارف، 1399.
شاپور بختیار به روایت اسناد ساواک، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات،1390.
شوکت، حمید، پرواز در ظلمت(زندگانی سیاسی شاپور بختیار)، آلمان، کلن، نشر بازتاب،  2014.
طیرانی، امیر، هفتاد سال پایداری(خاطرات حسین شاه حسینی)، تهران، نشر چاپخش، 1394.
کوهستانی‌نژاد، مسعود، حزب ایران، تهران، انتشارات شیرازه، 1379.
مدنی، جلال‌الدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج2، قم، دفتر انتشارات اسلامی، 1384.
مشروح مذاکرات مجلس شورای ملی ، 27 دی 1357، دوره 24، جلسه 207.
مهربان، رسول، بررسی مختصر احزاب بورژوازی لیبرال در مقابله با جنبش کارگری و انقلابی ایران، تهران، انتشارات پیک ایران، 1360.
نجاتی، غلامرضا، تاریخ سیاسی بیست و پنج ساله ایران(از کودتا تا انقلاب) موسسه خدمات فرهنگی رسا، تهران، 1371.
نجاری‌راد، تقی، ساواک و نقش آن در تحولات داخلی رژیم شاه، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1378.
 
اسناد
-         آرشیو اسناد مرکز اسناد انقلاب اسلامی (مراسان)، شماره‌های بازیابی؛
44075، 160، 63- 176، 34- 176، 60- 176، 36- 176، 64- 176، 9- 176
-         سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی (ساکما)، شماره‌های بازیابی؛
 24376- 240،  291- 56 ، 33201- 320 ، 310-61506
-         کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی(کمام)؛
اسناد پانزدهمین دوره انتخابات اصفهان، دوره 15، کارتن 55، جزوه‌دان 5، پوشه 1.
اسناد شانزدهمین دوره انتخابات مجلس شورای ملی حوزه انتخابیه آبادان و خرمشهر، دوره 16، کارتن 156، جزوه‌دان 22، پوشه1.
-         موسسه مطالعات و پژوهش­های سیاسی (مپس)، شماره‌های بازیابی؛
10921- 447818700
11031- 447811263
27340- 455923419
27346- 455928303
41869- 455020286
41869- 455020286
41918- 455031263
42064- 455101084
49305 -455229410
49611- 455223676
49803- 449011196

  • Receive Date 17 April 2025
  • Revise Date 19 July 2025
  • Accept Date 01 September 2025