بررسی ساختار اجتماعی دیاسپوراهای تجاری مسلمانان در مالابار و نقش صوفیان ایرانی در سده‎های 8 - 7‎ ق/ 14 - 13‎ م

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید چمران اهواز

2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی /دانشگاه شیراز

چکیده

اقشار و اقوام گوناگونی در تشکیل جماعات دیاسپورایی مسلمانان در مالابار مؤثر بودند که از دو گروه بومی و مهاجر و یک گروه دورگه تشکیل می‎شد، اما شامل اقشار متنوعی بود که از حاکمان محلی هند، «بازرگانان غریب و شهری (بومی)» تا دلال‎های دورگۀ هندو ـ مسلمان (ماپیله) را دربرمی‌گرفتند. صوفیان ایرانی نیز در این جوامع حضور داشتند. به نظر می‎رسد که در این نوع جوامع دیاسپورایی، نوع رابطه میان این اقشار و سازوکارِ این ارتباط تحت‎تأثیر کسانی شکل می‎گرفت که قدرت خود را از نفوذ و منزلت اجتماعی به‎دست‎می‎آوردند. از این رو، مقالۀ حاضر بر آن است که با روش تحقیق تاریخی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، با مدّ نظر قراردادن الگوی نظری دیاسپورا، جایگاه و نقش صوفیان یادشده را در دیاسپورای مسلمانان در سواحل مالابار بررسی کند. یافته‎های تحقیق در جهت تأیید فرضیه بوده و حاکی از آن است که صوفیان به‎عنوان تأمین‎کنندۀ فضای تعامل و همکاری و تفاهم میان جماعات مهاجر و بومی در درون جوامع دیاسپورای مسلمانان عمل می‎کردند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Study of the Social Structure of Muslims’ Commercial Diasporas in Malabar and the Role of Iranian Sufis in the 13th and 14th Centuries

نویسندگان [English]

  • Ali bahranipour 1
  • Zahra zarei 2
چکیده [English]

Muslim Diasporas in Malabar were formed by different ethnics and social classes, including local groups, immigrants, and hybrids. They also consisted of various social classes ranging from Indian local governors and merchants –whether strangers or locals- to hybrid Indian Muslim dealers (the Mapillas) and even the Iranian Sufis. It seems that the type of the constituting classes as well as their interrelations was influenced by those who, due to their social status and esteem, were in power. Therefore, the present descriptive-analytical research aims to study the position and role of Sufis in the Muslim Diasporas in Malabar. The research was of a historical approach using the theoretical framework of Diasporas. The results confirmed the hypotheses, and indicated that Sufis acted as the mediators for making an atmosphere of moderation, cooperation, mutual understanding, and interaction between local and the immigrant communities.

کلیدواژه‌ها [English]

  • social structure
  • Stratification
  • Muslim Diasporas
  • Indian Ocean
  • Malabar
  • Iranian Sufis
ابن عثمان، محمود (1333). فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه، تصحیح ایرج افشار، تهران: کتابخانة دانش.

ابن‎بطوطه، محمدبن‎عبدالله (1376). سفرنامۀ ابنبطوطه، ترجمۀ علی موحد، چ 6، تهران: آگه.

ابوالفداء، اسماعیل‎بن‌علی (1349). تقویمالبلدان، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

الادریسی، محمد بن ‎محمد (1992). نزهۀالمشتاق، تصحیح فؤاد سزگین، فرانکفورت: معهد تاریخ العلوم العربیه و الاسلامیه.

بداؤنی، عبدالقادر (1380). منتخبالتواریخ، تصحیح مولوی احمد صاحب و توفیق سبحانی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

برنی، ضیاءالدین (1957). تاریخ فیروزشاهی، تصحیح شیخ عبدالرشید، علیگره: شعبة تاریخ مسلم یونیورسیتی علی گره.

تاج‎الدین، قاضی حسن (1982). تاریخ اسلام دیبا محل، تحقیق هیکوایتشیاجیما، طوکیو.

تاراچند (1374). تأثیر اسلام در فرهنگ هند، ترجمۀ علی پیرنیا و عزالدین عثمانی، تهران: پاژنگ.

جعفری، جعفر بن ‎محمد بن ‎حسن (1384). تاریخ یزد، به کوشش ایرج افشار، چ 3، تهران: علمی و فرهنگی.

جوزجانی، منهاج‎الدین سراج (1363). ‌طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، ج 2، تهران: دنیای کتاب.

الحسنی، عبدالحی ‎بن ‎فخرالدین (1962). نزهۀ الخواطر و بهجۀ المسامع و النواظر: تحت مراقبه محمد عبدالمعیدخان، حیدرآباد دکن: مجلس دایرۀ‎المعارف عثمانیه.

الحموی، یاقوت (بی‎تا). معجمالبلدان، تحقیق عبدالرحمن المرعشی، بیروت: دارالحیاء التراث ‎العربی و مؤسسۀ التاریخ العربی.

حمیدالله، محمد (1384). سلوک بینالمللی دولت اسلامی، ترجمۀ سید مصطفی محقق داماد، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.

الخزرجی، علی‎بن‎حسن (1983). العقود الؤلؤئیه فی تاریخ الدوله الرسولیه، تصحیح محمد بسیونی عسل، الطبعه الثانیه، الجزء الاول، صنعا: مرکز الدراسات و البحوث الیمنی.

الدمشقی، جعفربن‎علی (1999). الاشاره الی محاسنالتجاره، تحقیق محمود الارناؤوط، بیروت: دارصادر.

دهلوی، امیرخسرو (1976). قرانالسعدین، با مقدمة احمد حسن دانی، اسلام‎آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.

دهلوی، امیرخسرو؛ دولرانی و خضرخان، اصل نسخه در کتابخانة ملی روسیه (دورن، 397). نسخة کپیه در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت خارجه، مجموعة آثار بقعة شیخ صفی‎الدین اردبیلی (فروست، 62).

دهلوی، حسن (1377). فوائدالفؤاد: ملفوظات خواجه نظامالدین اولیاء، تصحیح محمد لطیف ملک و محسن کیانی، تهران: روزنه.

رشیدالدین، فضل‎الله همدانی (1384). جامعالتواریخ (تاریخ هندو سندو کشمیر)، تصحیح محمد روشن، تهران: میراث مکتوب.

رضوی، اطهر عباس (1380). تاریخ تصوف در هند، ترجمة منصور معتمدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

سمرقندی، کمال‎الدین عبدالرزاق (1383). مطلع سعدین و مجمع بحرین، تصحیح دکترعبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

السیهرندی، یحیی‎بن‎احمد (1382). تاریخ مبارکشاهی، تصحیح محمد هدایت حسین، تهران: اساطیر.

عفیف، شمس سراج (1385). تاریخ فیروزشاهی، تصحیح ولایت حسین، تهران: اساطیر.

فهمی، عبدالعزیز عبدالسلام (1357). ایرانی‌ها و شرق آفریقا، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

فیتزجرالد، ادوارد (1376). تاریخ فرهنگ چین، ترجمۀ اسماعیل دولتشاهی، تهران: علمی و فرهنگی.

کاتب، احمدبن‎حسین‎بن‎علی (1345). تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران‎زمین.

لهسایی‎زاده، عبدالعلی (1368). نظریات مهاجرت، شیراز: نوید شیراز.

مبارکشاه مرورودی، فخرالدین (1927). تاریخ فخرالدین مبارکشاه، تصحیح ادوارد دنیسون روس، لندن: مدرسۀ السنۀ شرقیه.

نجومیان، امیرعلی (1391). دورۀ آموزشی «نظریۀ مهاجرت»، تهران: شهر کتاب مرکزی.

وصاف‎الحضرۀ شیرازی، فضل‎الله‎بن‎عبدالله (1338). تاریخ وصافالحضره، بمبئی: بی‎نا.

یاجیما، هیگوئیچی (1975). «تجارت دریای هند در دورۀ امپراتوری مغول»، ترجمۀ ریوکو واتابه، (متن ژاپنی در مجلة) Toyo Gakuho, ,Vol.57,No ,3-4, p7-28 . (ترجمة فارسی منتشر نشده است).

یوسف صدیق، محمد (2004). رحله مع النقوش الکتابیه الاسلامیه فی بلادالبنغ الدراسه تاریخی هحضاریه، دمشق: دارالفکر.

 Chaffee, John (2008). “Muslim Merchants and Quanzhou in the Late Yuan-Early Ming: Conjectures on the Ending of Medieval Muslim Trade Diaspora”, In Angela Schotenhammer (ed.), The East Asian Mediterranean-Maritime Crossroads of Culture, Commerce, and Human Migration, Wiesbaden: Otto Harrassowitz.

Eberhard, Wolfard (1955). A History of China, London: Rotethedge and Kegan Paul.

Habib, Irfan (1982). An Atlas of the Mughal Empire, Delhi: Aligarh Muslim University; New York: Oxford University.

Yokkaichi, Yasuhiro (2008). “Chinese and Muslim Diasporas and the Indian Ocean Trade Networks Under Mongol Hegemony”, In Angela Schotenhammer (ed.), The East Asian Mediterranean-Maritime Crossroads of Culture: Commerce, and Human Migration, Wiesbaden: Otto Harrassowitz.

Schiller, Nina Glick (2010). “A Global Perspective on Transnational Migration: Theorizing Migration without Methodological Nationalism”, Diaspora and Transnationalism: Concepts, Theories and Methods, Rainer Bauböck and Thomas Faist (eds.), Amsterdam: University Press.