نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه پیام نور/تهران/ایران

2 کارشناسی ارشد تاریخ، دانشگاه پیام نور همدان/همدان/ ایران

چکیده

روزنامه‌های محلی از اسناد ارزشمند تاریخ محلی به شمار می‌روند. این دسته از اسناد از جهت درج «آگهی» و «اعلان»، با صنعت و جامعه پیوند استواری برقرار کرده و از جهت تاریخ اقتصادی و اجتماعی اهمیت بسیار زیادی دارند. از این جهت در تاریخ معاصر همدان، در سالهای نخستین پهلوی اول، انتشار روزنامه «گلگون» زمینه پر اهمیتی برای پژوهش محسوب می‌شود. محتوای اعلان‌ها از یک سو تأثیر و نفوذ ابزار تجدد بر اقتصاد محلی همدان را نشان داده و از سوی دیگر کیفیت روزنامه‌نگاری از جهت درج اعلان در همدان این روزگار را بازتاب می‌دهد.
اما پرسش اصلی این مقاله آن است که مضمون اعلان‌های روزنامه گلگون، چه آگاهی‌هایی از وضعیت جامعه و اقتصاد همدان آن روزگار به دست می‌دهد؟ چنین می‌نماید که اعلان روزنامه مزبور به عنوان ابزار نوینی از مظاهر تجدد، در خدمت تکاپوهای اجتماعی و اقتصادی جامعه درآمده و از این رو محتوا و مضمون آن به پیوند آن با بدنه جامعه، بازتابی از وضعیت اجتماعی و اقتصادی و از جمله رونق کسب و کارهای معرفی و تبلیغ شده است.
یافته‌های این پژوهش بر پایه دسته‌بندی و آمار توصیفی داده‌های مندرج در اعلان‌های روزنامه گلگون، گزارشی از صنایع، خدمات، کسب و کارهای پر رونق به دست داده و آن‌ها را از جهت ماهیت اقتصادی ارزیابی می‌کند. همچنین میزان نفوذ مظاهر تولیدات فرنگی در جامعه همدان و رقابت آن با کالای ایرانی بازگو کرده و سرانجام شیوه و مهارت تبلیغ کالا در روزنامه یاد شده ارزیابی ‌می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

اوضاع اقتصادی همدان دوره رضاشاه، بر پایه اعلان‌های روزنامه گلگون

نویسندگان [English]

  • Yazdan Farrokhi 1
  • Reza Karami 2

1 Payam e Noor University, History department/Tehran/Iran

2 M.A in history, Payam noor university/Hamedan/Iran

چکیده [English]

روزنامه‌های محلی از اسناد ارزشمند تاریخ محلی به شمار می‌روند. این دسته از اسناد از جهت درج «آگهی» و «اعلان»، با صنعت و جامعه پیوند استواری برقرار کرده و از جهت تاریخ اقتصادی و اجتماعی اهمیت بسیار زیادی دارند. از این جهت در تاریخ معاصر همدان، در سالهای نخستین پهلوی اول، انتشار روزنامه «گلگون» زمینه پر اهمیتی برای پژوهش محسوب می‌شود. محتوای اعلان‌ها از یک سو تأثیر و نفوذ ابزار تجدد بر اقتصاد محلی همدان را نشان داده و از سوی دیگر کیفیت روزنامه‌نگاری از جهت درج اعلان در همدان این روزگار را بازتاب می‌دهد.
اما پرسش اصلی این مقاله آن است که مضمون اعلان‌های روزنامه گلگون، چه آگاهی‌هایی از وضعیت جامعه و اقتصاد همدان آن روزگار به دست می‌دهد؟ چنین می‌نماید که اعلان روزنامه مزبور به عنوان ابزار نوینی از مظاهر تجدد، در خدمت تکاپوهای اجتماعی و اقتصادی جامعه درآمده و از این رو محتوا و مضمون آن به پیوند آن با بدنه جامعه، بازتابی از وضعیت اجتماعی و اقتصادی و از جمله رونق کسب و کارهای معرفی و تبلیغ شده است.
یافته‌های این پژوهش بر پایه دسته‌بندی و آمار توصیفی داده‌های مندرج در اعلان‌های روزنامه گلگون، گزارشی از صنایع، خدمات، کسب و کارهای پر رونق به دست داده و آن‌ها را از جهت ماهیت اقتصادی ارزیابی می‌کند. همچنین میزان نفوذ مظاهر تولیدات فرنگی در جامعه همدان و رقابت آن با کالای ایرانی بازگو کرده و سرانجام شیوه و مهارت تبلیغ کالا در روزنامه یاد شده ارزیابی ‌می‌نماید.

کلیدواژه‌ها [English]

  • روزنامه
  • گلگون
  • همدان
  • اعلان
  • وضعیت اقتصادی

اذکائی، پرویز ، 1371، «فریدالدوله گلگون»، آینده، س18 ، ش6-1، فروردین و شهریور ، ص81-73.

اذکائی، پرویز ، 1380، همدان نامه: بیست گفتار درباره مادستان، همدان: مادستان.

باهنر، ناصر و دیگران، 1388، گذرگاههای تبلیغات بازرگانی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.

به خیال، مهدی(کوششگر)، 1393، روزنامه گلگون، تهران : ساکما (سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران)

طباطبایی، محیط، 1375، تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، تهران: موسسه انتشارات بعثت.

عربلین، خلیل، 1395، افسانه کبریت های فراموش شده؛ نگاهی به موزه جهانی کبریت، مشهد: ترانه.

فروتن، مجید، 1384، راهنما و اسناد مطبوعات استان همدان، همدان: مدیریت اسناد ملی غرب کشور.

فاتح، حسن، 1376، «عارف قزوینی و ملک الشعرا بهار»، ایران شناسی، پاییز، ص 480-493.

قاسمی، سید فرید، 1380، سرگذشت مطبوعات ایران، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

قاسمی، سید فرید، 1389، مطبوعات ایرانی، تهران: علم.

قاسمی، سید فرید، 1377، «پیشینه و انواع آگهی: سالنمای وقایع آگهی در ایران»، رسانه ، س9 ، ش4 ، ص102-107.

کریمیان، علی، 1377، «میرزا صالح شیرازی و کاغذ اخبار»، گنجینه اسناد، شماره 29و30، ص 5-8.

مؤمن، ابوالفتح ، 1383 ، «مشروطه کوچک همدان»، زمانه، س3 ، ش23 ، ص48-53.

میرزایی، محسن، 1392، 230 سال تبلیغات بازرگانی در مطبوعات فارسی زبان، تهران: سیته.

اتحاد، دوشنبه ربیع الاول 1333 ه.ق ، س1 ، ش1 ، ص3

اثر انقلاب، جمعه 19 رجب 1327 ه.ق ، س1 ، ش5 ، ص8

اطلاعات، یکشنبه سوم تیرماه  سال 1308، س 3 ، ش521 ، ص3

الفت، شنبه 22 صفرالمظفر 1325 هـ.ق ، س1 ، ش1 ، ص4

جمالیه، دوشنبه 21 ربیع الثانی 1328 هـ.ق ، س1 ، ش1 ، ص1

عصر انقلاب، یک شنبه 15 ربیع الاول 1333 هـ.ق ، س1 ، ش1 ، ص4

AḏkāʾI, Parviz, 2001, “GOLGUN, FARID-AL-DAWLA Mirzā MOḤAMMAD-ḤASAN KHAN HAMADĀNI, Ecyclopedia Iranica, Vol. XI, Fasc. 1, p. 92. Available online: http://www.iranicaonline.org/articles/golgun