تحلیل و بررسی جایگاه شکار سلطنتی و کارکردهای متنوع آن در عصر صفوی

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ/ دانشگاه شیراز.

2 دانشیار گروه تاریخ/ دانشگاه شیراز

چکیده

شکار همواره به عنوان یکی از مهم­ترین تفریحات سلطنتی در میان دودمان­های حاکم بر ایران مطرح بوده. دوره صفوی نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ به گونه­ای که شکار با اقبال گسترده­ای از جانب اکثر شاهان صفوی روبه­رو شده است. خاندان صفوی تلاش می­کردند از ظرفیت­های متنوع این ورزش بهره­برداری نمایند. شکار سلطنتی در دوره صفوی به شیوه­های گوناگونی انجام می­گرفت، و کارکردهای متنوعی را به همراه داشت. این مقاله با شیوه توصیفی – تحلیلی مبتنی بر متون کتابخانه­ای تلاش دارد تا جایگاه شکار سلطنتی و کارکردهای متنوع آن در عصر صفوی را مورد بررسی قرار ­دهد. یافته­های تحقیق نشان می­دهد، شکار مهم­ترین و در عین حال محبوب­ترین تفریح سلطنتی در دوره صفوی محسوب می­شده، که به دو شیوه اصلی شکار جرگه و شکار آزاد انجام می­گرفته. در این دوره گونه­های جانوری مختلفی همچون درندگان، پستانداران، پرندگان و آبزیان شکار می­شده. شکار در این عصر دارای چهار کارکرد مهم تفریحی، هنری، معیشتی و سیاسی – نظامی بوده است.  

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analyzing and survey of the status royal hunting and various functions in the Safavid period

نویسندگان [English]

  • reza derikvandy 1
  • mostafa nadim 2
1 Ph.D. Student of History of Iran/ University of Shiraz.
2 Associate Professor of History/Shiraz university
چکیده [English]

Hunting has been consistently renowned as one of the most important imperial pastimes among the ruling dynasties of Iran. The Safavid era was likewise no exception to this rule; hunting was embraced enthusiastically for the most part by the Safavid kings. The Safavids tried to benefit from diverse nature of this sport. Imperial hunting in the Safavid era was conducted using a wide variety of methods, which also had diverse applications. This paper attempts to investigate the position of imperial hunting and the variety of its applications in the Safavid era using the descriptive-analytical method based on archival texts. The findings of current research show that hunting was considered to be both the most important and also the most favored royal entertainment in the Safavid era, which took place using two primary methods: annular or ring-formation hunting and free hunting. In this era, different living species such as wild animals, mammals, birds, and aquatic species were hunted. Hunting in this era had four important aspects, namely: recreational, artistic, subsistence-related, and politico-military

کلیدواژه‌ها [English]

  • : imperial hunting
  • living species
  • hunting methods
  • leader hunting
  • hunter
  • Safavids
آصف (رستم­الحکما)، محمدهاشم (1352)، رستم­الواریخ، تصحیح محمد مشیری، تهران: امیرکبیر.

 افوشته­ای نطنزی، محمدبن هدایت­الله (1350)، نقاوه­الاخبار فی ذکرالاخبار، به اهتمام احسان اشراقی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

امینی­هروی، امیرصدرالدین ابراهیم (1383)، فتوحات شاهی، تصحیح محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

ترکمان، اسکندربیگ (1334)، تاریخ عالم­آرای عباسی، به کوشش ایرج افشار ، ج 1، 2و 3، تهران: امیرکبیر.

تذکره­الملوک (تشکیلات اداری و سازمان حکومتی و درباری و طبقات و مشاغل و مناصب عهد صفویه) (1332)، به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: کتابفروشی طهوری.

جنابدی، میرزابیگ (1378)، روضه­الصفویه، تصحیح غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.

حسینی استرآبادی، سیدحسین بن مرتضی (1366)، تاریخ سلطانی (از شیخ صفی تا شاه صفی)، به کوشش احسان اشراقی، تهران: علمی.

خواندمیر، غیاث­الدین بن همام­الدین حسین (بی­تا)، حبیب­السیر فی اخبار احوال البشر، مقدمه جلال­الدین همایی، ج 4، تهران: خیام.

خواندامیر، امیرمحمود (1370 الف)، تاریخ شاه اسماعیل و شاه طهماسب صفوی (ذیل تاریخ حبیب­السیر)، تصحیح و تحشیه محمدعلی جراحی، تهران: گستره.

خواندامیر، امیرمحمود (1370 ب)، ایران در روزگار شاه اسماعیل و شاه طهماسب صفوی، به کوشش غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: بنیاد موقوفات افشار یزدی.

خواجگی اصفهانی، محمدمعصوم (بی­تا)، خلاصة­السیر (تاریخ روزگار شاه صفی)، تهران: علمی.

روملو، حسن­بیگ (1357)، احسن­التواریخ، تصحیح عبدالحسین نوائی، ج 4، تهران: بابک.

شاملو، ولی­قلی­خان بن داوودقلی (1371)، قصص­الخاقانی، تصحیح سید حسن سادات ناصری، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

شیرازی (نویدی)، عبدی­بیگ (1369)، تکمله­الاخبار، با مقدمه، تعلیقات و تصحیح عبدالحسین نوائی، تهران: نی.

عالم­آرای شاه اسماعیل (1391)، با مقدمه و تصحیح و تعلیق اصغر منتظرصاحب، تهران: علمی و فرهنگی.

عالم­آرای صفوی (1350)، به کوشش یدالله شکری، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

فومنی، عبدالفتاح (1274)، تاریخ گیلان، به اهتمام برنهارد دارن، پطرزبورگ: آکادمیه ایمپراطوریه.

قمی، قاضی احمد (1359)، خلاصه­التواریخ، تصحیح احسان اشراقی، ج 1و 2، تهران: دانشگاه تهران.

مستوفی، محمدمحسن (1357)، زبده­التواریخ، به کوشش بهروز گودرزی، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.

معصوم، میرزامحمد (1351)، تاریخ سلاطین صفویه، به سعی و اهتمام سید امیرحسین عابدی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

مرعشی صفوی، میرزا محمدخلیل (1362)، مجمع­التواریخ، تصحیح عباس اقبال، اصفهان: کتابخانه سنایی و کتابخانه طهوری.

مینورسکی، وردیمیر فدروویچ (1334)، سازمان اداری حکومت صفوی یا تحقیقات و حواشی و تعلیقات مینورسکی بر تذکره­الملوک، ترجمه مسعود رجب­نیا، با حواشی و فهارس و مقدمه و امعان­نظر محمد دبیرسیاقی، تهران: انجمن کتاب کتابفروشی زوار.

منشی­قزوینی، بوداق (1387)، جواهرالاخبار، تصحیح محسن بهرام­نژاد، تهران: میراث مکتوب.

نصیری، محمدابراهیم بن زین­العابدین (1373)، دستور شهریاران (سالهای 1105 1110 ق پادشاهی شاه سلطان حسین صفوی)، به کوشش محمدنادر نصیری­مقدم، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.

نسوی، ابوالحسن علی بن احمد (1354)، بازنامه: با مقدمه­ای در صید و آداب آن در ایران تا قرن هفتم هجری، تصحیح و نگارش علی غروی، تهران: مرکز مردم­شناسی.

وحیدقزوین، محمدطاهر (1329)، عباسنامه (شرح زندگانی 22 ساله شاه عباس ثانی)، تصحیح و تحشیه ابراهیم دهگان، اراک: کتابفروشی داودی (فردوسی سابق).

واله اصفهانی، محمدیوسف (1372)، خلدبرین (ایران در روزگار صفویان)، به کوشش میرهاشم محدث، تهران: بنیاد موقوفات محمود افشار.

­ اولئاریوس، آدام (1363)، سفرنامه اولئاریوس، ترجمه احمد بهپور، تهران: سازمان انتشاراتی و فرهنگی ابتکار.

تاورنیه، ژان باتیست (1336)، سفرنامه تاورنیه، با تجدیدنظر کلی و تصحیح حمید شیرانی، اصفهان: کتابخانه سنایی و کتابفروشی تایید اصفهان.

دلاواله، پیترو (1348)، سفرنامه دلاواله (قسمت مربوط به ایران)، ترجمه و حواشی از شعاع­الدین شفا، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

سانسون (1346)، سفرنامه سانسون (وضع کشور شاهنشاهی ایران در زمان شاه سلیمان صفوی)، ترجمه تقی تفضلی، تهران: بی­نا.

سفرنامه­های ونیزیان در ایران (1381)، جمعی از نویسندگان، ترجمه منوچهر امیری، تهران: خوارزمی.

شرلی، سر آنتوان (1362)، سفرنامه برادران شرلی، ترجمه آوانس، به کوشش علی دهباشی، تهران: نگاه.

شاردن، ژان (1336)، سیاحتنامة شاردن، ترجمه محمد عباسی، ج 2، 4 و 8، تهران: امیرکبیر.

کمپفر، انگلبرت (1363)، سفرنامه کمپفر، ترجمه کیکاووس جهانداری، چ 3، تهران: خوارزمی.

کروسینسکی، تادیوزیودا (1363)، سفرنامه کروسینسکی (یادداشتهای کشیش لهستانی عصر صفوی)، ترجمه عبدالرزاق دنبلی، مقدمه، تصحیح و حواشی مریم میراحمدی، تهران: توس.

فیگوئروآ، دن گارسیا دسیلوا (1362)، سفرنامه فیگوئروا، ترجمه غلامرضا سمیعی، تهران: نشر نو.

چراغی، علی  (74 - 1373)، «شکار زمستانی و نوروزی شاه عباس»، مجله چیستا، شماره 116 و 118، صص 469 – 476.

میرزاامینی، سیدمهدی و محمدرضا شاهپروری (1392)، «بررسی ماهیت وجودی نقش شکار در فرش­های دوره صفویه»، فصلنامه انجمن علمی فرش ایران، شماره 24، ص 97 تا 124.