تأثیر تقابل سنّت و تجدّد بر سینمای ایران در عصر پهلوی دوم(سال‌های 1332-1357ش)

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 استاد گروه تاریخ/داشگاه لرستان.

2 دانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی/ دانشگاه لرستان

3 دانشیار گروه تاریخ/ دانشگاه رازی کرمانشاه

4 دانشیار گروه تاریخ/ دانشگاه لرستان.

چکیده

سینمای ایران از 1332 تا 1357ش. با توجه به تغییرات و تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه متحول شد. سایه­ی «فیلمفارسی» در این دوره بر سینما حاکم بود، اما فیلم­هایی هم در قالب سیاسی و اجتماعی تولید شدند. نسلی که در این دوره پرورش یافت، همراه با نوسازی­های اقتصادی و اجتماعی حکومت محمدرضا پهلوی است. نوسازی نامتوازن، تقسیم طبقاتی در شهرها و مهاجرت روستائیان به شهرها، در ذهنیت این نسل شکاف سنّت و مدرنیته را ایجاد کرد. سینمای ایران در این دوران، با تأثیرپذیری از فضای جامعه و مقوله تعارض و تقابل سنّت و مدرنیته، شاهد تحولاتی در زمینه فیلم­سازی، از شکوفایی عامه­پسند تا ابتذال و ورشکستگی است. در این پژوهش به­شیوه­ توصیفی- تحلیلی، روند تولید فیلم­های سینمایی در ایران و تغییر و تحولات آن و نیز پی­آمد واکنش تماشاگران بر سینما، در حکومت پهلوی دوم، سال­های 1332 تا 1357ش، بررسی می­شود. یافته­ی پژوهش نشان می­دهد که نوسازی­های نامتوازن دوران محمدرضاشاه باعث ایجاد شکاف جامعه با حکومت گردید. شکافی که در نسل تماشاگران این دوره میان سنّت و مدرنیته­ی ناشی از نوسازی اجتماعی و اقتصادی رخ داد، بر سینمای ایران و تولیدات آن نیز تأثیرگذار بود و سرانجام باعث ورشکستگی و بحران در سینما در سال­های منتهی به انقلاب اسلامی ­شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conflict of tradition and modernity in Iranian cinema in Pahlavi II era (years 1953- 1979)

نویسندگان [English]

  • Jahanbakhsh Savagheb 1
  • Parvin Rostami 2
  • RohAllah Bahrami 3
  • Mohsen Rahmati 4
1 Professor of history/Lorestan University
2 Phd student of history/Lorestan University
3 Associated professor of history/Razi University of Kermanshah.
4 Associated professor of history/Lorestan University
چکیده [English]

Iran's cinema changed from 1953 to 1979 due to political, economic and social changes in society. the "film Farsi" shadow in this period dominated the cinema, but movies were produced in both political and social terms. The generation raised in this period is accompanied by the economic and social modernization of Mohammad Reza Pahlavi's regime. Unbalanced modernization, class division in cities, and the migration of villagers to cities, in the mentality of this generation created the gap of tradition and modernity. Iranian cinema in this era, influenced by the atmosphere of the community and the conflict between tradition and modernity, developments in film making are from popular flourishing to triteness and bankruptcy. In this research, descriptive-analytic method, the process of producing cinematic films in Iran and its changes and the consequences of the reaction of viewers to cinema, in the Pahlavi II regime, from 1953 to 1979, are examined. Findings of the research show that unbalanced modernizations of Mohammad Reza Shah's era create a gap in society with the government. the gap in the generation of spectators of this period between tradition and modernity due to social and economic modernization was also influential in Iranian cinema and its productions and eventually, the bankruptcy and crisis had in the cinema in the years leading up to the Islamic Revolution.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pahlavi era
  • Iranian cinema
  • Persian movie
  • tradition
  • Modernity
اجلالی، پرویز(1383)، دگرگونی­ اجتماعی و فیلم­های سینمایی در ایران، جامعه­شناسی فیلم­های عامه­پسند ایرانی (1308-1357)، تهران: فرهنگ و اندیشه.

اسنادی از موسیقی، تئاتر و سینما در ایران(1357-1300)(1379)، ج2، تهیه و تنظیم معاونت خدمات مدیریت و اطلاع­رسانی دفتر رئیس جمهور، تصحیح و تدوین علی­اکبر علی­اکبری بایگی و ایرج محمدی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

افشار، طغرل(1333)، در کمان رنگین سینما، بی­جا: چاپ مسعود سعد.

امید، جمال(1377)، تاریخ سینمای ایران(1357-1279)، چ2، تهران: روزنه.

امینی، مریم(1378)، «فیلمفارسی، فرزند ناقص­الخلقه­ی سینما در ایران»، در: فیلمفارسی چیست؟، گردآورنده حسن معززی­نیا، تهران: ساقی.

آبراهامیان، یرواند(1396)، تاریخ ایران مدرن، ترجمه­ی محمدابراهیم فتاحی، چ15، تهران: نی.

آذین، جبار(آذر1387)، «پرونده­ی موضوعی فیلمفارسی، مقدمه­ای بر سینمای نوین ایران: از فیلمفارسی تا فیلم­فارسی»، نقد سینما، ش60: 25-31.

بابایی، امیرحسین(آذر1387)، «فیلمفارسی، ابتذال ابدی»، نقد سینما، ش60: 44-45.

بهارلو، عباس(1379)، سینمای فردین به روایت محمدعلی فردین، چ2، تهران: قطره.

تورانی، بهروز(1378)، «سهل­انگاری در ساخت، واقعیت­گریزی در مضمون»، در: فیلمفارسی چیست؟، گردآورنده حسن معززی­نیا، تهران: ساقی.

تهامی­نژاد، محمد(1365)، سینمای رؤیاپرداز ایران، تهران: عکس معاصر.

جیرانی، فریدون(1378)، «هویت مخاطب «فیلمفارسی» و «فیلم­ فارسی»»، در: فیلمفارسی چیست؟، گردآورنده حسن معززی­نیا، تهران: ساقی.

جیرانی، فریدون(1379الف)، «دهه­ی سی تولد دوباره»، در: تاریخ تحلیلی صد سال سینمای ایران، گردآورنده عباس بهارلو، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.

جیرانی، فریدون(1379ب)، «دهه­ی چهل، رؤیای شیرین و شکست»، در: تاریخ تحلیلی صد سال سینمای ایران، گردآورنده عباس بهارلو، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.

جیرانی، فریدون(پاییز1373)، «سرنوشت فیلمفارسی(57-1340)»، نقد سینما، ش3: 30-42.

حسینی­زاد، مجید(آبان1381)، «سینمای رؤیاپرداز(1326-1357)»، نقد سینما، ش33: 36-42.

حیدری، غلام(1379)، «سینما در فاصله­ی دو کودتا»، در: تاریخ تحلیلی صد سال سینمای ایران، گردآورنده عباس بهارلو، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.

زاده­محمدی، مجتبی(1389)، لومپن­ها در سیاست عصر پهلوی، چ2، تهران: مرکز.

صافاریان، روبرت(1378)، «بحث فیلمفارسی و مفهوم هنر توده­ای(پاپ آرت)»، در: فیلمفارسی چیست؟، گردآورنده حسن معززی­نیا، تهران: ساقی.

صدر، حمیدرضا(1381)، درآمدی بر تاریخ سیاسی سینمای ایران(1280-1380)، تهران: نی.

طوسی، جواد(1379)، «سینمای سال­های 1348-1357»، در: تاریخ تحلیلی صد سال سینمای ایران، گردآورنده عباس بهارلو، تهران: دفتر پژوهش­های فرهنگی.

عبدالخانی، لنا و محمد نصرآبادی(زمستان1390)، «بازنمایی نقش زنان در سینما(سیاست­گذاری­های فرهنگی در سینمای قبل و پس از انقلاب اسلامی)»، فصلنامه زن و فرهنگ، دوره سوم، ش10: 87- 96.

کاتم، ریچارد(1378)، ناسیونالیسم در ایران، ترجمه احمد تدین، چ2، تهران: کویر.

کامروا، مهرداد(آذر1373)، «بحران شهرنشینی در ایران»، کلک، ش57: 54-69.

گیتی، حسین(آذر1387)، «فیلمفارسی و فراز و نشیب­هایش: مؤلفه­های فیلمفارسی»، نقد سینما، ش60: 32-33.

لاهیجی، شهلا(تابستان1376)، «مروری بر سینمای ایران از آغاز تا امروز»، نقد سینما، ش11: 166-172.

محمدکاشی، صابره(1378)، «خاکستر و الماس»، در: فیلمفارسی چیست؟، گردآورنده حسن معززی­نیا، تهران: ساقی.

محمدی، جلال(تیر1382)، «بررسی الگوهای تأثیرپذیری مخاطبان از محتوای وسایل ارتباط جمعی»، مصباح، ش60: 135-156.

مستغاثی، سعید(1381)، سینمای ایران، روزگار نو(1356-1336)، تهران: الست فردا.

معززی­نیا، حسن(1378)، «فیلمفارسی چیست؟»، در: فیلمفارسی چیست؟، گردآورنده حسن معززی­نیا، تهران: ساقی.

مهرابی، مسعود(1363)، تاریخ سینمای ایران از آغاز تا سال 1357، تهران: فیلم.