کاربست نظریه انقلاب تدا اسکاچپول در مورد انقلاب مشروطه ایران

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 دانشیارگروه تاریخ / دانشگاه تاریخ تربیت مدرس

2 دانشجوی دکتری تاریخ/ دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

از آنجا که انقلابها در تاریخ جهان طی سه قرن گذشته بسیار مهم بوده اند، نظریه های گوناگونی در این باره توسط جامعه شناسان تاریخی تبیین شده است و انقلاب مشروطه ایران یکی از نقاط عطف تاریخ ایران است زیرا ساختار سیاسی کشور را تغییر داد و تاثیرات آن تا به کنون وجود دارد. تدا اسکاچپول از جمله جامعه شناسان معاصر در آمریکا است که انقلاب های اجتماعی در آسیا و اروپا را مورد بررسی قرار داده است. این پژوهش برآن است تا با روش توصیفی– تبیینی، میزان انطباق مدل اسکاچپول با انقلاب مشروطه را تبیین کند. براساس فرضیه اسکاچپول، انقلاب اجتماعی محصول تلاقى تصادفى عوامل ساختارى است. به نظر وی انقلاب اجتماعی در یک کشور زراعتی و غیر استعماری به وجود می آید و عوامل آن فشار بین المللی به دولت، شورش دهقانی و مشارکت نخبگان حاشیه ای است. در قرن نوزدهم، ایران کشوری زراعتی و غیراستعماری بود و هر سه عوامل مورد نظر اسکاچپول در ایجاد انقلاب مشروطه نقش داشت اما عوامل دیگری همچون شورش های شهری و شرایط نیمه استعماری نیز موثر بود. در واقع فشار بین المللی از جنگهای با روسیه آغاز شد و حکومت قاجار برای تقویت بخش نظامی کشور نیازمند درآمد مالی و مالیاتی بود. بنابراین دولت به سیاست های تمرکزگرایانه روی آورد که در پی آن فشار های اقتصادی بر طبقات مختلف ایجاد شد. در واکنش به آن، همه طبقات اجتماعی به نوسازی و اصلاحات اقتصادی دولت اعتراض کردند اما به ثمر رسیدن این اعتراضات به جایگاه و نفوذ و حمایت عوامل خارجی بستگی داشت. انقلاب مشروطه در شرایط ضعف قدرت روسیه و حمایت سیاست مدارانه ی انگلستان از مشروطه اتفاق افتاد ولی با ائتلاف روسیه و انگلیس، قدرت سیاسی طبقات اجتماعی از بین رفت. در نتیجه انقلاب مشروطه منجر به قدرتمند شدن ایران نگردید. بنابراین تطبیق انقلاب مشروطه با نظریه اسکاچپول، در زمینه های انقلاب تقریباً مطابقت دارد اما با پیامدهای انقلاب های اجتماعی مورد نظر اسکاچپول در تضاد است زیرا ایران در شرایط نیمه استعماری قرار داشت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Applying Theda Skocpol's Theory of the Iranian Constitutional Revolution

نویسندگان [English]

  • hashem aghageri 1
  • hossein rahbarian 2
1 associated professor of history/Tarbiat Modares University
2 Phd student of history/ Tarbiat modares university
چکیده [English]

Since revolutions have been so important in world history over the past three centuries, various theories have been elaborated by historical sociologists, and the Iranian constitutional revolution is one of the turning points of Iranian history because it changed the political structure of the country and its effects are still there. Theda  Skocpol is one of the contemporary sociologists in the United States who has studied social revolutions in Asia and Europe. This research aims to explain the degree of conformity of the  Skocpol model with the constitutional revolution by a descriptive-explanatory method. According to the  Skocpol hypothesis, the social revolution is the product of an accidental confluence of structural factors. In her view, a social revolution is taking place in an agricultural and non-colonial country, and the factor of that international pressure on the government is peasant revolt and marginal elite participation. In the 19th century, Iran was an agricultural and non-colonial country, and all three of the factors that  Skocpol intended had role in constitutional revolution, but other factors were also effective, such as urban revolts and semi-colonial conditions. In fact, international pressure began with wars with Russia, and the Qajar government needed financial and tax revenue to strengthen its military. Thus, the government resorted to a centralized policy that resulted in economic pressures on the different classes. In response, all social classes objected to the modernization and economic reforms of the government, but the outcome of these protests depended on the position and influence and support of foreign agents. The constitutional revolution took place in the conditions of weak Russian power and British political support for the constitution, but with the Russian-British coalition the political power of the social classes disappeared. Thus, the Constitutional Revolution did not lead to the empowerment of Iran. So the constitutional revolution is almost in line with  Skocpol's theory of the fields of revolution, but it contradicts the consequences of the social revolutions intended by  Skocpol because Iran was in semi-colonial terms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Social Revolution
  • Skocpol's Theory
  • Peasants
  • Colonialism
  • Constitution
آبراهامیان، یرواند  (1391)، ایران بین دو انقلاب، ترجمه : احمد گل محمدی، محمد ابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.

آدمیت، فریدون (1385)، اندیشه ترقی و حکومت قانون؛ عصر سپهسالار، تهران : خوارزمی.

اسکاچ پل، تدا ( 1382 )، دولت تحصیدار و انقلاب شیعی در ایران ، مجله مطالعات راهبردی، دوره 6 ، ش 19.

اسکاچ پل، تدا (1376 )، دولتها و انقلاب های اجتماعی، ترجمه سید مجید رویین تن، تهران : سروش .

اسمیت، دنیس ( 1392 )، برآمدن جامعه شناسی تاریخی، ترجمه سید هاشم آقاجری، تهران : مروارید.

آفاری، ژانت (1379)، انقلاب مشروطه ایران ، ترجمه رضا رضایی، تهران: نشر بیستون.

امانت، عباس( 1383 )، قبله عالم، ترجمه حسن کامشاد، نشر کارنامه.

اوبن، اوژن (1362 )، ایران امروز، ترجمه : علی اصغر سعیدی .تهران : زوار.

براون، ادوارد (1376)، انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه مهری قزوینی، تهران: کوبر.

 بویل، ج.ا (1386)، تاریخ  ایران کمبریج، ترجمه تیمور قادری، جلد 7 ،تهران: امیرکبیر.

پاولویچ، م؛ تریا، ایرانسکی (1330)، انقلاب مشروطیت ایران و ریشه های اجتماعی و اقتصادی آن ، ترجمه م. هوشیار ، تهران : چاپخانه نقش جهان .

پناهی سمنانی، محمد ( 1376ستارخان سردار ملی، تهران: کتاب نمونه.

تاریخ ارتش نوین ایران از سال 1300 تا 1320، ( بی تا)، به کوشش اداره سوم ستاد بزرگ ارتشتاران ، تهران :چاپخانه ارتش.

تفرشی حسینی، احمد (1351 )، روزنامه اخبار مشروطیت ، تهران : امیرکبیر .

تقی زاده، حسن ( 1379 )، تاریخ انقلاب مشروطیت ایران ، تهران : انتشارات فردوس.

شاکری، خسرو (1384)، پیشینه های اقتصادی سیاسی جنبش مشروطیت و انکشاف سوسال دموکراسی در آن عهد،تهران: اختران.

شاهدی، مظفر ( 1381 )، تاریخ بانک استقراضی روس در ایران،  تهران : مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی.

شمیم، علی اصغر ( 1389)، ایران در عصر قاجار، تهران : بهزاد .

عیسوی، چارلز (1388 )، تاریخ اقتصادی ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران : گسترده.

فوران، جان ( 1392)، مقاومت شکننده تاریخ تحولات اجتماعی ایران،ترجمه احمد تدین، تهران : رسا.

کاظم زاده، فیروز ( 1371 )، روس و انگلیس در ایران، ترجمه منوچهر امیری ، تهران : انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

کدی، نیکی (1358)، تحریم تنباکو در ایران، ترجمه شاهرخ قائم مقامی، تهران : فرانکلین.

کسروی، احمد (1385)، تاریخ مشروطه ایران، تهران : امیرکبیر.

الگار، حامد (1355)، نقش روحانیت پیشرو در جنبش مشروطیت، ترجمه ابوالقاسم سری ، تهران: توس.

مهدوی ، هوشنگ ( 1385 )،  تاریخ روابط خارجی ایران ، تهران : امیرکبیر .

مور، برینگتون (1369)، ریشه های اجتماعی دیکتاتوری و دمکراسی( نقش ارباب و دهقان در پیدایش جهان نو) ترجمه حسین بشیریه، تهران : مرکز نشر دانشگاهی.

مومنی، باقر( 1350)، ایران در آستانه انقلاب مشروطیت ، تهران : صدای معاصر .

همایون کاتوزیان، محمد علی (1385)، اقتصاد سیاسی ایران، ترجمه محمدرضا نفیسی، کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.