نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 استادیارگروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی/ دانشگاه پیام نور .

2 استادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی/ دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

نخستین منبع درآمد ممالیک برجی (حکـ : 784ـ923ق) تجارت بود و از این رو، رونق و زوال نظام مالی یکی از عوامل اصلی اثرگذار بر قدرت آنان بود. در نظام مالی ایشان، معاملات با دینار طلا، درهم نقره و درهم فلوس (از جنس مس) صورت می­پذیرفت. ضرب این سکه­ها و وزن آنها در سراسر حکومت ممالیک برجی، تحت تاثیر شرایط مختلف اقتصادی و سیاسی در نوسان بود و این امر، تاثیرات نامطلوبی بر اقتصاد ایشان برجای می­گذاشت. پژوهش حاضر به روش توصیفی ـ تحلیلی، ضمن شرح نظام پولی ممالیک برجی، به دنبال پاسخ بدین پرسش است که سیاست‌های مالی این حکومت چه اثری بر نظام مالی ایشان و تبعا وضع اقتصادی مصر و شام در زمان حکمرانی ایشان نهاده است. یافته‌ها حاکی از آن است که نظام مالی ممالیک برجی نوسان بسیاری را تجربه کرد و به شدت آشفته بود. آنان در زمان کمبود بودجه با جمع­آوری سکه­های موجود و سپس ضرب سکه­های جدید به نوعی خود عامل ایجاد بحران اقتصادی مضاعف می­شدند که به نوبة خود در ضعف ایشان اثرگذار بود.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Mamluk Burji's Monetary System (784-923 AH) and their role of monetary policies

نویسندگان [English]

  • ahmadreza motavalli 1
  • hamidreza sanaei 2

1 Assistant Professor/Payamnoor University of Razavi Khorasan

2 Assistant Professor/Ferdowsi University of Mashhad

چکیده [English]

Mamluk burji came to powe in 784 AH in Egypt and fell in 923 AH by the Ottomans. Since the business was their primary source of income, survey on their monetary system is especially important. Transaction in the system was doing by the dinar (gold), dirhams (silver) and cassia (copper). Multiplying these coins and their weights throughout the territory of the Mamluk Burji, influenced by different political and economic conditions fluctuated and this issue effected undesirably on their economy.
This study aimed to describe and evaluate the monetary system of the period and and the result shows that Mamluk Burji, by collecting available coins in lack of funds and multiplying the new coins,
were causing further economic crisis and this
issue consequently caused on their weakness.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mamluk Burji
  • monetary system
  • Egypt
  • Sham

ـ ابن ایاس، محمد بن احمد، (1402ق/1982م.)، بدائع الزهور فی وقایع الدهور، تحقیق محمد مصطفی، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب.

ـ ابن تغری بردی، جمال‌الدین یوسف، (1392ق./1972م.) النجوم الزاهرة فی ملوک مصر و القاهره، قاهره، الموسسة المصریة العامة.

ـ ابن تغری بردی، جمال‌الدین یوسف،  (بی‌تا.) حوادث الدهور فی مدی الایام و الشهور، تحقیق محمد کمال­الدین عزالدین، بیروت، عالم الکتب.

ـ ابن خلدون، عبدالرحمن، (1391ق./1971م.)  العبر، بیروت، دار احیاء التراث العربی. 

ـ ابن صیرفی، علی بن داوود، (1418ق./ 1998م.) أبناء الهصر بأنباء العصر، تحقیق مهمنا احمد مهمنا، بیروت، دار البشائر الاسلامیة.

ـ ابن طولون، شمس الدین محمد، (1381ق./ 1961م.) فاکهه الخلان فی حوادث الزمان، تحقیق محمد مصطفی، قاهره، الموسسة المصریة العامة.

ـ اسدی، محمدبن محمد، (1968م.) التیسیر و الاعتبار و التحریر و الاختبار، قاهره، بی­نا.

ـ اشقر، محمد عبدالغنی، (1999م.) تجار التوابل فی مصر فی العصر المملوکی، مصر، الهیئة المصریة العامة للکتاب.

ـ حسینی، زهرا، (1367ش.) «تکرور»، در دائره المعارف بزرگ اسلامی، سیدکاظم موسوی بجنوردی، ج16، تهران، مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی.

ـ خادم، سمیر علی، (1989م.) الشرق الاسلامی و الغرب المسیحی، بیروت، موسسه دارالریحانی.

ـ زامل، محمد فتحی، (2008م.) التحولات الاقتصادیه فی مصر اواخر العصور الوسطی، قاهره، المجلس الاعلی للثقافه.

ـ زقلمه، انور، (1415ق./ 1995م.) الممالیک فی مصر، قاهره، مکتبة مدبولی.

ـ سخاوی، شمس الدین محمد، (بی­تا) التبر المسبوک فی ذیل السلوک، قاهره، مکتبة الکلیات الازهریة.

ـ سخاوی، شمس الدین محمد،  (1416ق./ 1995م.) وجیز الکلام فی الذیل علی دول الاسلام، تحقیق بشار عواد معروف و عصام فارس الحرستانی، بیروت موسسة الرسالة، الطبعة الاولی.

ـ سیوطی، جلال الدین، (1997م.) تاریخ الخلفاء، بیروت، دارالجیل.

ـ سیوطی، جلال الدین،  (2000م.) حسن المحاضرة فی اخبار مصر و القاهرة، بیروت، دارالجیل.

ـ شبارو، عصام محمد، (1386ش.) دولت ممالیک، ترجمة شهلا بختیاری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

ـ شوقی، عبدالقوی عثمان حبیب، (2000 م.) التجارة بین مصر و افریقیا فی عصر سلاطین الممالیک، القاهرة، المجلس الاعلی للثقافة.

ـ ظاهری، زین­الدین عبدالباسط، (2002 م.) نیل الامل فی ذیل الدول، تحقیق عمر عبدالسلام تدمری، بیروت، المکتبة العصریة.

ـ عاشور، سید عبدالفتاح، (بی‌تا.) مصر و الشام فی عصر الایوبیین و الممالیک، بیروت، دارالنهضة العربیة.

ـ عبادی، احمد مختار، (1995م.) فی تاریخ الایوبیین و الممالیک، بیروت، دارالنهضه العربیه.

ـ قلقشندی، احمد بن علی، (بی­تا.) صبح الاعشی فی صناعة الانشاء، تحقیق یوسف‌علی، بیروت، دارالکتب العلمیة.

ـ گلاب، جان باگت، (1386ش.) سربازان مزدور، ترجمه مهدی گلجان، تهران، امیر کبیر.

ـ ماس، لورنس، (1387) اندیشه‌های اقتصادی لودویک فون میزس، ترجمه فریدون تفضلی، تهران، نشر نی.

ـ مای، لودویگ. اچ، ( 1356) آشنایی با علم اقتصاد، ترجمه علی اصغر هدایتی، تهران، بی‌نا.

ـ مقریزی، تقی­الدین احمد، (1428ق./2007م.) الاوزان و الأکیال الشرعیه، تحقیق سلطان بن هلیل المسمار، بیروت، دار البشائر الاسلامیه.

ـ مقریزی، تقی­الدین احمد،  (1980م.)  إغاثه الامه بکشف الغمه ، بیروت، مؤسسه ناصر للثقافه.

ـ مقریزی، تقی­الدین احمد،  (1997م.) السلوک لمعرفة دول الملوک، تحقیق محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیة.

ـ مقریزی، تقی­الدین احمد،  (1418ق./1998م.)  الخطط المقریزیة، بیروت، دارالکتب العلمیة.

ـ مهدی، شفیق، (2008م.) ممالیک مصر و الشام، بیروت، الدار العربیه للموسوعات.

ـ نبراوی، رأفت‌محمد، (1996م.) النقود الاسلامیة فی مصر: عصر دولة الممالیک الجراکسه، قاهره، مرکز الحضارة العربیة، للاعلام والنشر،

ـ نجیدی، حمود بن محمد، (1414ق.) النظام النقدی المملوکی، اسکندریه، مؤسسه الثقافه الجامعیه.

ـ زیاده، نیکلا، (1366ش.) دمشق در عصر ممالیک، ترجمه امیر جلال­الدین اعلم، تهران، علمی فرهنگی.

ـ هینس، والتر، (1388ش.) اوزان و مقیاس­ها در فرهنگ اسلامی، ترجمة غلامرضا ورهرام، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

  • Ayalon, David, (1957) “The system of payment in mamluk military society”, in Journal of  the Economic and Social History of the Orient, vol.1, No.1, 37-65.

  • Bacharach, Jere L., (1971), Circassian Monetary Policy, Silver, The Numismatic,Ser.11, 267-281.

  • Heyd. W, (1886-1888), Histoire du commerce du levant au moyen age, Leipzig.

  • Shoshan, Boaz, (1986), “Exchange-Rate Policies in Fifteenth-century Egypt”, in  JEShO, vol.19,  215-224.

  • Schultz, Warren c., (1999), Mamluk Monetary History, Middle East Documentation, The university of Chicago.