تأملی بر جامعه‌ طبقاتی عصر ساسانی و تداوم آن در قرون اولیه اسلامی (با تکیه بر خاندان بختیشوع)

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسنده

دانشجوی دکتری تاریخ/ دانشگاه اصفهان

چکیده

در دورة ساسانی جامعة ایران به طبقات گوناگونی تقسیم شده بود. هر چند در بسیاری از منابع از ممکن ‌نبودن تحرک طبقاتی در این دوره سخن رفته است‌، اما شواهدی مبنی بر امکان تحرک و ارتقای طبقاتی وجود دارد. هم‌چنین، به ‌‌نظر‌ می‌رسد که جامعة طبقاتی عهد ساسانی بیش‌تر به ‌‌منظور تخصص‌‌گرایی و هویت خاص هر طبقه مطرح بوده است. این موضوع سبب می‌‌شد مشاغل در خاندان‌‌ها موروثی شود و فرزندان تجارب نیاکان و پدران خود را به ارث برند و آن ‌‌‌‌را به نسل‌‌های بعد از خود انتقال دهند. این امر تا حدودی در دورة اسلامی نیز (مانند موروثی‌ بودن پزشکی در خاندان بختیشوع) حفظ شد. هدف از نگارش مقالة حاضر، با استناد به منابع و با روش تحلیلی، شرح و بسط موارد پیش‌گفته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

ReflectiononClassified Society ofSassanid Periodand Its Continuationduring theEarly Centuries of Islam (With Emphasis onBukhtishuDynasty)

نویسنده [English]

  • Najma Al-Din Gilani
PhD student of History/ Isfahan University
چکیده [English]

During Sassanidera, Iranian societyhad beenclassified intodifferentclasses. Although in some resources the likelihood of social class promotion has been refuted, there are somepieces of evidence confirming the possibility of moving from one class to another. Moreover, it seems that the classified society of Sassanid era was largely characterized by the professionalization and distinctive identity of each social class .This made the professions be transmitted to children in the families. Having inherited their ancestors’ experiences, they also transmitted them to next generations. This transmission process was also extended tothe early Islamic period (like medicine running in the Bukhtishudynasty). The present paper aims at elaborating on and explicating the issue through adopting a descriptive-analytic research method and referring to resources. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Classified society
  • Sassanid
  • Islamicperiod
  • Bukhtishu
آذرنوش، آذرتاش (1374). «آل­بختیشوع»، دایره­المعارف بزرگ اسلامی، زیر نظر کاظم موسوی بجنودی، تهران: مرکز دایره­المعارف بزرگ اسلامی، ج1، ص 603- 602.

آذرنیوشه/ صالحی، عباسعلی / کورش (1391).«دهقانان ایرانی در روند گذار از دوره­ی ساسانی به دوره­ی اسلامی»،مجله پژوهش­های تاریخی ایران و اسلام، شماره 11، پاییز و زمستان.

ابن حوقل، محمدبن علی (1345).صوره الارض، ترجمه جعفر شعار، بنیاد فرهنگ ایران: تهران.

ابن­ابی­اُصیبعه (1349).عیون­الانباء فی طبقات­الاطباء،به کوشش سیدجعفر غضبان و محمود نجم­آبادی، جلد1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

اشپولر، برتولد (1369).ایران در قرون نخستین، جلد 1و2، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

افلاطون (بی­تا).جمهور، فؤاد روحانی، تهران: بنگاه نشر و ترجمه کتاب.

اینوسترانسف، کنستانتین (1384). تحقیقاتی درباره­ی ساسانیان، ترجمه­ی کاظم کاظم‌زاده، تهران.

براون، ادوارد (1351).طب اسلامی، ترجمه رجبنیا مسعود ، تهران: انتشارات بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

بلعمی، ابوعلی (1343).شاهکارهای ادبیات فارسی، (بهرام چوبین)، تهران: موسسه مطبوعاتی امیرکبیر.

بهار، مهرداد (1373). «دیدگاه­های تازه درباره­ی مزدک» جستاری چند در فرهنگ ایران، تهران: فکر روز.

بهار، مهرداد (1375).ادیان آسیایی، تهران: نشر چشمه.

پطروشفسکی، ایلیا پاولیچ (1363).اسلام در ایران از هجرت تا پایان قرن نهم هجری،  تهران: پیام.

تفضلی، احمد (1354).مینوی خرد، تهران: انتشارات بنیاد و فرهنگ ایران.

جاحظ، عمربن­بحر (1332). التاج، ترجمه حبیب­الله نیکبخت، تهران: نشر آشیانه کتاب.

جلیلیان، شهرام (1392).تاریخ جندی­شاپور، اهواز: دانشگاه علوم پزشکی جُندی­شاپور اهواز.

جلیلیان، شهرام (1393).«جایگاه پزشکان جندی­شاپوری خاندان بختیشوع در شکوفایی پزشکی اسلامی»، مجله مطالعات ایرانی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال دوازدهم، شماره­ی بیست و چهارم، پاییز و زمستان.

حلبی، علی اصغر (1365).تاریخ تمدنِ اسلام،تهران: چاپ و نشر بنیاد.

خنجی، امیرحسین (بی­تا). بخش ششم، شاهنشاهی ساسانی، گفتار نخست، سایت ایران تاریخ.

دریایی، تورج (1392).ساسانیان، ترجمه شهرناز اعتمادی، تهران: انتشارات توس.

دینوری، ابن­قتیبه (1418).عیون­الاخبار، بیروت: دارالکتب العلمیه.

رضایی، رمضان و دیگران (1389).«نقش دبیران ایرانی در تأسیس و تکوین دیوانسالاری اسلامی در قرن اول هجری»،پژوهشنامه­ی تاریخ تمدن اسلامی، سال چهل و سوم، شماره­ی یکم، پاییز و زمستان.

روشه، گی (1368).تغییرات اجتماعی، ترجمه منصور وثوقی، تهران: نشر نی.

زیدان، جرجی­ (1372).تاریخ تمدن اسلام، ترجمه و نگارش علی جواهرکلام، تهران: امیرکبیر.

سرمدی، محمدتقی (1379).پژوهشی در تاریخ پزشکی و درمان جهان از آغاز تا عصر حاضر، تهران: سرمدی.

طبری، محمدبن جریر (1375).تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، جلد دوم، تهران: اساطیر.

فردوسی، ابوالقاسم (1386).شاهنامه، بکوشش محمد- دبیر سیاقی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

فریدونی، علی (1380).اندیشه­ی سیاسی اخوان­اصفا، تهران: دفتر تبلیغات اسلامی.

قفطی، ابوالحسن­علی­بن یوسف بن ابراهیم (1371).تاریخ­الحکما، به کوشش بهین دارائی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

کولسنیکف، آ. ای (2537). ایران در آستانه­ی یورش تازیان، ترجمه یحیایی، تهران: آگاه.

کاتوزیان، ناصر (1377).فلسفه حقوق،  تهران: شرکت سهامی انتشار.

گرشاسب چوکسی، جمشید (1381).ستیز و سازش، نادر میرسعیدی، تهران: ققنوس.

محمدی ملایری، محمد (1380).تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانى به عصر اسلامى، جلد 3و4، تهران: انتشارات توس.

محمدی/ سلطانی، مقصود/ مهدی (1390).«درآمدی بر سهم ایرانیان در پیدایش و گسترش قلمرو فلسفه»، فصلنامه­ حکمت و فلسفه، 1390، شماره دوم، زمستان، 80- 44.

مسعودی، علی بن حسین(1344).مروج الذهب، ترجمه ابواقاسم پاینده، تهران: انتشارت علمی و فرهنگی.

­­­­­­­­­­­­منشی، نصراله (1383)، کلیله و دمنه،تصحیح و توضیح مجتبی مینوی، تهران: انتشارات امیرکبیر.

مینوی، مجتبی (1354).نامه­ی تنسر به گشنسپ، تهران: انتشارات خوارزمی.

نجم­آبادی، محمود (1353).تاریخ طب در ایران پس از اسلام، جلد دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

نظام­الملک، ابوعلی حسن توسی (1347).سِیرالملوک (سیاست­نامه)، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

هانری ماسه و چند تن از خاورشناسان (1339).تمدن ایرانی،  ترجمه دکتر عیسی بهنام، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

Ahmad, Ashraf.and Ali,Banuazizi (1992). CLASS SYSTEM iv. Classes In Medieval Islamic Persia, EncyclopadiaIranica, Vol. V, Fasc. 6, pp. 658-667

M. Boyce (1957)."The Parthian Gōsān and Iranian Minstrel Tradition,"JRAS, pp. 10-15.

M. Shaki (1983)."Revertible and Irrevertible Grants in Sasanian Law",StudiaIranica12/2, , pp. 183-94.

N. Pigulevskaya (1963). Les villes de l’étatiranien aux époques partheetsassanide. Contribution à l’histoiresociale de la basseantiquité, Paris.