کاربست‎های نظامی شکار در فتوحات دورة ایلخانان و تیموریان

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسنده

استادیار تاریخ/دانشگاه تبریز

چکیده

شکار از جمله سنن رایج در بین اکثر اقوام گذشته است که با انگیزه‌های متفاوت بدان می‌پرداختند. اقوام ترک و مغول شکار را با هدف تأمین غذا و مایحتاج زندگی و همچنین تمرین فنون رزمی انجام‎می‌دادند. چنگیز‌خان و تیمور در فواصل جنگ‌ها و یا فصولی از سال، با برگزاری شکار در مناطق مختلف، سپاهیان خود را به تیر‌اندازی و شیوة فریب، اغفال، محاصره و صید حیوانات شکاری عادت می‌دادند تا آنان همین فنون را در میادین جنگ علیه دشمن به‎کار‎گیرند. در‌ واقع، شکار نه‎تنها به منظور تأمین بخشی از آذوقۀ اقوام ترک و مغول انجام‎می‌پذیرفت، بلکه صحنۀ شکار مانند مانور نظامی بود که در آن فنون جنگی از جمله اسب‌سواری، تیر‌اندازی، شیوة محاصره و به‎دام‌انداختن دشمن تمرین می‌شد. این شیوة تمرین نظامی برای شاهزادگان و جوانان میدانِ جنگ‌ندیده، اهمیت بسیاری داشت. در این مقاله، علل و انگیزه‌های فرمانروایان ترک و مغول از شکار و چگونگی انجام آن در دورة ایلخانان و تیموریان به شیوة تحلیلی و توصیفی بررسی شده و همچنین به منظور بیان چگونگی فنون رزمی اقوام ترک و مغول (الهام‌گرفته از سنن اجتماعی)، به روش‌هایی مانند برگزاری مراسم جشن و بخشش هدایا اشاره می‌شود که فرمانروایان برای تقویت روحیۀ سپاهیان انجام‎می‌دادند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Martial Applications of Hunting in the Conquests of Ilkhanids and Timurids Eras

نویسنده [English]

  • Vali Dinparast Dinparast
Assistant Professor of History, Tabriz University
چکیده [English]

Hunting was one of the most common customs of a large number of past tribes which was performed with various motives. Turk and Mongol tribes went hunting as a means of livelihood and for the sake of supplying their food as well as practicing martial techniques. Genghis Khan and Timur, through practicing hunting during war intervals and different seasons made their troops get accustomed to techniques of shooting, deceiving, misleading, seizing, and hunting animals so that they would be able to employ such techniques while encountering enemies in the battlefields. In fact, hunting was done by Turk and Mongol tribes not only as a means of livelihood but also as a martial maneuver in which war techniques like horse riding, shooting, the styles of capturing, and trapping the enemies were practiced. Such martial practices were crucially important for princes and youngsters who were inexperienced in war. The present paper, through adopting a descriptive-analytic method, explores the motives of the Turk and Mongol commanders for hunting and the way it was performed during the Ilkhanids and Timurids eras. Furthermore, to elucidate the ways such martial techniques (inspired by social customs) were performed by the Turk and Mongol tribes, we would refer to methods employed by the commanders for encouraging their troops like organizing celebrations and awarding prizes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hunting
  • Martial applications
  • Mongols
  • Turks
  • Genghis Khan
  • Timur
آیتی، عبدالمحمد (1383). تحریر تاریخ وصاف، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

اشپولر، برتولد (1384). تاریخ مغول در ایران، ترجمۀ محمود میرآفتاب، چ 9، تهران: علمی و فرهنگی.

اقبال آشتیانی، عباس (1384). تاریخ مغول، چ 8، تهران: امیرکبیر.

بارتولد، واسیلی ولادیمیرویچ (1352). ترکستان‌نامه، ترجمۀ کریم کشاورز، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

پولو، مارکو (1350). سفرنامۀ مارکوپولو، با مقدمۀ جان ماسفیلد، ترجمۀ حبیب‎الله صحیحی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

تتوی، قاضی احمد (1382). تاریخ الفی، به تصحیح غلامرضا طباطبائی مجد، ج 7، تهران: علمی و فرهنگی.

تسوف، باریس یاکوولیوچ ولادیمیر (1383). نظام اجتماعی مغول، ترجمۀ شیرین بیانی، چ 3، تهران: شرکت سهامی علمی و فرهنگی.

جلال بک‎ افندی، عباس (1927). اوجی لیک ترکلرده، حیات قازه تسی، ج 1، استانبول: نمرۀ 17.

جوینی، علاءالدین عطاملک‎بن‎بهاء‎الدین (1385). تاریخ جهانگشای جوینی، به تصحیح محمد قزوینی، ج 1، تهران: دنیای کتاب.

حافظ‎ابرو، عبدالله‎بن‎لطف‎‎الله (1380). زبدۀالتواریخ، با مقدمه و تصحیح و تعلیقات سید کمال حاج سیدجوادی، ج 2 و 3، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

خواندمیر، غیاث‎الدین‎بن‎همام‎الدین (1380). حبیبالسیر، با مقدمۀ جلال‌الدین همائی، ج 3، چ 4، تهران: خیام.

دوغلات، میرزاحیدر (1383). تاریخ رشیدی، به تصحیح عباس‎قلی غفاری‎فرد، ج 1، تهران: میراث مکتوب.

رشیدالدین فضل‎الله (1373). جامعالتواریخ، به تصحیح و تحشیۀ محمد روشن و مصطفی موسوی، ج 1، تهران: البرز.

شامی، نظام‌الدین (1363). ظفرنامه، تهران: بامداد.

عبدالرزاق سمرقندی، کمال‎الدین (1383). مطلع ‌سعدین و مجمع بحرین، به اهتمام عبدالحسین نوائی، ج 3، تهران: پژوهشگاه علوم‎انسانی و مطالعات فرهنگی.

کارپن، پلان (1363). سفرنامۀ پلان کارپن نخستین سفیر واتیکان در دربار مغول، ترجمۀ ولی‎الله شادان، تهران: فرهنگسرای یساولی.

کاشغری، محمودبن‎حسین‎بن‎محمد (1375). دیوان لغات الترک، ترجمه و تنظیم و ترتیب الفبائی سید محمد دبیرسیاقی، تهران: پژوهشگاه علوم‎انسانی و مطالعات فرهنگی.

گروسه، رنه (1387). امپراطوری صحرانوردان، ترجمۀ عبدالحسین میکده، تهران: علمی و فرهنگی.

یزدی، شرف‎الدین علی (1387). ظفرنامۀ یزدی، به تصحیح عبدالحسین نوائی، 2 جلد، تهران: مرکز اسناد و کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی.

 Güven, özbay, Gülten Hergüner (1999). Türk Kültürnda Avçiligin Temel Dayanaklari, Ankara: Gazi Üniversitesi, Egitim Fakoltesi, Sayi 5.