تأثیر جغرافیای اقتصادی قهستان در مناسبات نزاریان و سلجوقیان

نوع مقاله: علمی-ترویجی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه بیرجند

2 استادیار گروه تاریخ، دانشگاه بیرجند

چکیده

جغرافیاى اقتصادى بخشى از جغرافیاى انسانى است که در آن دو عامل انسان و طبیعت در ارتباط با یکدیگر قرار مى‌گیرند و چگونگى بهره‌بردارى انسان از منابع بررسى مى‌شود. این منابع گاهی طبیعی و در مواردی نیز نشأت‎گرفته از نیازهای مادی انسان هستند که تجارت یا روابط بازرگانی، نمونۀ بارز دستۀ دوم است.
برقراری امنیت راه‎های تجاری لازمۀ رونق تجارت در هر منطقه است. حضور فعال نزاریان در قهستان امنیت جاده‎ها را با خطر جدی مواجه کرد؛ این امر در آغاز سلجوقیان و حکام مناطق هم‎جوار را به واکنش‎های نظامی و در نهایت تعامل با نزاریان واداشت. ارتباط موجود میان سیاست قلعه‎گزینی نزاریان در قهستان و درگیری‌های مکرر سلجوقیان با آنان، پرسش مطرح‎شده در پژوهش حاضر است. جواب فرضی به پرسش مطرح‎شده این است که اختلالی که نزاریان به لطف استحکامات خود در امر تجارت ایجاد می‎کردند، صدمات اقتصادی جبران‎ناپذیری را بر سلجوقیان وارد می‎آورد و به دنبال آن، درگیری با نزاریان را امری اجتناب‎ناپذیر می‎کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Quhistan Economic Geography and Its Impact on Relations between Nizaris and Seljuks

نویسندگان [English]

  • Sayyed Mohammadreza Sadesi 1
  • Mohammad Hassan Elahizadeh 2
1 . M.A in history, University of Birjand
2 Assistant Professor, Department of history, University of Birjand,
چکیده [English]

 
Economic geography is part of human geography. In the former, man and nature are studied in relation with each other. In addition, the way man utilizes resources is also investigated. These resources are sometimes natural, and they are sometimes the result of human material needs; trade and business are examples of this second category.
Establishing security in the trade roads is necessary for trade boost in any region. The active presence of Nizaris in Quhistan put the security of roads under a serious danger. This initially led to reactions by Seljuks and rulers of neighboring territories, but eventually forced them to interact with the Nezaris. The question raised in this research is the relationship between Nizaris' policy of choosing castles in Quhistan and repetitive clashes between them and the Seljuks. The hypothetical answer to the question is that thanks to the Nizaris powerful economic trades, any disorder would bring irreparable economic damage to the Seljuks; this made fighting with the Nizaris inevitable.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Seljuks
  • Nizaris
  • Quhistan
  • Doroh
  • Tabas Messina
ابن‎حوقل، محمدبن‎علی (1345). صورۀالارض، ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

ابن‎ندیم، محمدبن‎اسحاق (1430ق). الفهرست، به اهتمام ایمن فؤاد سید، ج 1، لندن: مؤسسۀ الفرقان للتراث الإسلامی.

ابن‎اثیر، عزالدین (1415ق). الکاملفیالتاریخ، به اهتمام عبدالله القاضی، ج 9، بیروت: دارالکتب علمیه.

ابی‎الفدا، عمادالدین اسماعیل (1325ق). المختصرفیاخبارالبشر، ج 4، قاهره: المطبعۀ الحسینیۀ المصریه.

اصطخری، ابواسحاق ابراهیم (1347). ممالک و مسالک، ترجمۀ محمدبن‎اسعدبن‎عبدالله تستری، به اهتمام ایرج افشار، تهران: مجموعۀ انتشارات ادبی و تاریخی و موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.

اقبال، عباس (1338). وزارت در عهد سلاطین بزرگ سلجوقی، به کوشش محمدتقی دانش‎پژوه و یحیی ذکاء، تهران: دانشگاه تهران.

بلاذری، احمدبن‎یحیی‎بن‎جابر (1417ق). انسابالاشراف، به اهتمام سهیل زکار و ریاض زرکلی، ج 3، بیروت: دارالفکر.

مارکوپولو (1363). سفرنامه، ترجمۀ منصور سجادی، تهران: گویش.

تاریخ سیستان (1388). تصحیح محمدتقی بهار، تهران: زوار.

جرفادقانی، ناصح‎بن‎ظفر (1357). ترجمۀ تاریخ یمینی، به اهتمام جعفر شعار، تهران: بنگاه ترجمه و نشرکتاب.

جوزجانی، عثمان‎بن‎سراج‎الدین (1342). طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، ج 1و 2، کابل: انجمن تاریخ افغانستان.

جوینی، عطاملک (1387). تاریخ جهانگشا، تحریر نوین منصور ثروت، تهران: امیرکبیر.

حدود العالم من المشرق الی المغرب (1362). تصحیح منوچهر ستوده، تهران: طهوری.

حموی، یاقوت‎ (1397ق). معجمالبلدان، بیروت: دارالصادر.

خرندزی زیدری نسوی، شهاب‎الدین (1384). سیرت جلالالدین منکبرنی، ترجمۀ فارسی از اصل عربی از مترجم مجهول در قرن هفتم هجری، به اهتمام مجتبی مینوی، تهران: علمی فرهنگی.

خواندمیر، غیاث‎الدین‎ (1317). دستورالوزرا، تهران: بی‎نا.

دفتری، فرهاد (1386). تاریخ و عقاید اسماعیلی، ترجمۀ فریدون بدره‎ای، تهران: فرزان روز.

راوندی، محمدبن‎علی (1363). راحۀالصدور و آیۀالسرور در تاریخ آل سلجوق، به اهتمام محمد اقبال، تهران: علمی.

رشیدالدین فضل‎الله همدانی (1388). جامعالتواریخ، به اهتمام محمدتقی دانش‎پژوه و محمد مدرسی زنجانی، تهران: علمی و فرهنگی.

علوی حسینی، ابوالمعالی محمدبن‎حسین (1342). بیانالادیان، تصحیح هاشم رضی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی فراهانی.

العیون والحدائق فی اخبار الحقائق (1871م). تصحیح دی گوئجه. م. ج، ج 3، چاپ لیدن.

فرقانی، محمد فاروق (1381). تاریخ اسماعیلیان قهستان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

فرید، یدالله (1366). سیر اندیشه در قلمرو جغرافیاى انسانی، تبریز: دانشگاه تبریز.

کاشانی، جمال‎الدین ابوالقاسم عبدالله (1366). زبدۀالتواریخ، بخش فاطمیان و نزاریان، به اهتمام محمدتقی دانش‎پژوه، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

کرمانی، افضل‎الدین (1343). سلجوقیان و غز در کرمان، تحریر محمدبن‎‎ابراهیم خبیصی، به اهتمام محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران: طهوری.

کرمانی، افضل‎الدین (1356). عقد العلی للموقف الاعلی، به اهتمام علی محمد عامری نائینی، تهران: روزبهان.

گردیزی، ابوسعید عبدالحی بن ضحاک (1363). تاریخ گردیزی، به اهتمام عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.

لسترنج، گای (1383). جغرافیای تاریخی سرزمینهای شرقی خلافت، ترجمۀ محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.

مستوفی قزوینی، حمدالله (1362 الف). تاریخ گزیده، به اهتمام عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.

مستوفی قزوینی، حمدالله‎ (1362 ب). نزهۀالقلوب، تصحیح گای لسترنج، تهران: دنیای کتاب.

مسعودی، ابوالحسن‎علی‎بن‎حسین (۱۳۴7). مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، ج 2، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

معزی، مریم (1389). «بازنگری در روابط اسماعیلیان و ملوک نیمروز بر پایۀ متنی نویافته»، مطالعات تاریخ اسلام، سال دوم، ش 6.

ملک شاه‎حسین‎بن‎ملک غیاث‎الدین (1389). احیاءالملوک، به اهتمام منوچهر ستوده، تهران: علمی و فرهنگی.

میرخواند، محمدبن‎خاوندشاه‎بن‎محمود (1270ق). روضۀالصفا فی سیرۀالأنبیا و الملوک و الخلفا، چاپ سنگی، تهران: بی‎نا.

نسفی سمرقندی، عمربن‎محمد (1420ق). القند فی ذکر علماء سمرقند، به اهتمام یوسف الهادی، تهران: میراث مکتوب.

نظام‎الملک طوسی (1387). سیاستنامه یا سیرالملوک، به اهتمام هیوبرت دارک، تهران: علمی و فرهنگی.

ویلی، پیتر (1386). آشیانۀ عقاب، ترجمۀ فریدون بدره‎ای، تهران: فرزان.

هاجسن، مارشال (1387). فرقۀ اسماعیلیه، ترجمۀ فریدون بدره‎ای، تهران: علمی و فرهنگی.