0 ( این مقاله به دلیل انتشار همزمان مقاله در دو نشریه از فهرست مقالات نشریه حذف شده است) نقش قهرمانه‌ها در عصر دوم عباسی (232 - 334‎ ق (This article has been removed from the list of articles due to the simultaneous publication of the article in two journals) .The Role of Qahramanehs ('Female Commissioners') during the Second Era of Abbasid Dynasty (232–334 A.H.) http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_920.html 0 1 . 1 17 عباس احمدوند Abbas Ahmadvand گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی /دانشگاه شهید بهشتی ایران a_ahmadvand@sbu.ac.ir زهرا امیری Zahra Amiri کارشناسی ارشد تاریخ و تمدن ملل اسلامی/ زنجان ایران zamiri37@yahoo.com

0 ساخت دفاع شهری ماوراءالنهر در قرون نخستین اسلامی ,Urban Defense Structure of Transoxiana in the Early Islamic Centuries: With an Emphasis on Bokhara and Samarkand http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_921.html 0 تلاش برای دستیابی به امنیت به‎عنوان یکی از مهم‌ترین نیازهای انسان در طول تاریخ، با انواع وسایل دفاعی صورت می‌پذیرفت. اقدامات دفاعی که به منظور تضمین استقلال، حفظ تمامیت و امنیت ارضی و حراست از مردم خود در مقابل هرگونه تهاجم دشمن صورت می‌گیرد، به دو صورت نظامی و غیرنظامی است که امروزه به ترتیب دفاع عامل و دفاع غیرعامل نامیده می‌شود. اقدامات دفاع غیرعامل که در تأمین امنیت شهرها امری مهم محسوب می‌شود، نیازی به به‎کار‎گیری مستقیم سلاح ندارد، بلکه شامل اقدامات از‎ قبل ‎پیش‎بینی‎شده برای مقابلۀ بدون درگیری با دشمن است تا ضمن بالابردن هزینه‌های دشمن، موجب افزایش قدرت دفاعی نیروهای خودی گردد. در این راستا، با توجه به موقعیت استراتژیکی ماوراءالنهر که قرون متمادی با یورش‌های متعددی به‎ویژه از سوی ترکان مواجه بوده است، رعایت اصول دفاع غیرعامل در ساختار شهری، به صورت ایجاد استحکامات شهری و مرزی امری لازم بوده است. بخارا و سمرقند به‎عنوان مهم‌ترین شهرهای این منطقه دارای عناصر دفاع غیرعاملی چون ارگ، شارستان، ربض، برج و بارو، دروازه و ... بوده‌اند، که بررسی این ساختار در قرون نخستین اسلامی موضوع مقالۀ حاضر است. 1 Attempts to gain security, as an important need of man throughout history, have always dealt with different types of defense equipment. The defensive measures taken with the aim of guaranteeing independence, maintaining territorial integrity, and protecting people against any invasion of the enemy, are whether military or civilian, respectively known as active and passive defense today. The passive defense measures, which are considered as important elements in providing security of cities, do not deal with direct use of weapons; but they include predicted and preventing measures in order to stand against the enemy without any fight or military involvement. On one hand, it imposes high costs on the enemy, and on the other hand, it improves the defensive power of domestic forces. Given the strategic position of Transoxiana and the fact that for centuries, this area was faced with numerous attacks—especially from Turks— it was essential to observe the principles of passive defense in its urban structure through development of municipal border fortifications. Bokhara and Samarkand, as the most important cities in the area, had passive defense elements such as the arks, city walls, ramparts, battlements, gates, etc. The present paper aims to study the passive defense structure during the early Islamic period. 19 43 فاطمه اروجی Fatemah Orouji استادیار گروه تاریخ، دانشگاه تبریز ایران forouji@tabrizu.ac.ir جواد علیپور Javad Alipour دانشجوی دکتری تاریخ، دانشگاه تبریز(نویسنده مسئول) ایران javadalipoor.s@gmail.com دفاع غیرعامل بخارا سمرقند کهندژ شارستان ربض بارو ابن‎حوقل (1345). سفرنامۀ ابن‎حوقل (ایران در صورة‎الارض)، ترجمه و توضیح دکتر جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.##ابن‎خردادبه (1370). المسالک و الممالک، ترجمۀ حسین قره‎چانلو، از روی متن تصحیح‎شدۀ دخویه، تهران: مترجم.##ابن‎خلدون، عبدالرحمن (1366). مقدمۀ ابن‎خلدون، ترجمۀ محمد پروین گنابادی، 2 جلد، تهران: علمی و فرهنگی.##ابن‎رسته، احمدبن‎عمر (1365). اعلاق‎النفیسه، ترجمۀ حسین قره‎چانلو، تهران: امیرکبیر.##ابن‎فقیه، ابوبکراحمدبن‎محمدبن‎اسحاق همدانی (1349). ترجمۀ مختصرالبلدان (بخش مربوط به ایران)، ترجمۀ ح. مسعود، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##اسحاق‎بن‎حسین‎بن‎منجم (1370). آکام المرجان فی ذکر المدائن المشهوره فی کل مکان (متن جغرافیایی سدۀ 4 هجری)، ترجمۀ محمد آصف فکرت، مشهد: آستان قدس، معاونت فرهنگی.##اسفزاری، معین‎الدین محمدالزمجی (1338). روضات‎الجنات فی اوصاف مدینه هرات، با تصحیح و حواشی و تعلیقات سید محمد کاظم امام، ج 1، تهران: دانشگاه تهران.##اسفندیاری، احمد؛ ابوالفضل زرنگاریان؛ و حامد حقی (1389). نقش محوری جمعیت هلال‎احمر در پدافند غیرعامل، تهران: سازمان امداد و نجات جمعیت هلال‎احمر جمهوری اسلامی ایران.##اصطخری، ابواسحق ابراهیم (1347). المسالک و الممالک، به کوشش ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##اصغریان جدی، احمد (1374). «دفاع غیرعامل در ارگ بم»، صفه، س 5، ش 19 و 20.##انجوشیرازی، میرجمال‎الدین حسین‎بن‎فخرالدین‎حسن (1351). فرهنگ جهانگیری، 2 جلد، ویراستۀ رحیم عفیفی، مشهد: دانشگاه مشهد.##انصاری دمشقی، شمس‎الدین محمدبن‎ابی‎طالب (1357). نُخبه‎الدهر فی عجایب ‎البر و البحر، ترجمۀ سید حمید طیبیان، تهران: فرهنگستان ادب و هنر ایران.##بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ (1350). آبیاری در ترکستان، ترجمۀ کریم کشاورز، تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران.##بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ (1352). ترکستان‎نامه، ترجمۀ کریم کشاورز، ج 1، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی دانشگاه تهران.##باستانی راد، حسن (1388). «واژه‎شناسی تاریخی شهر در ایران»، فرهنگ، ش 72.##بلاذری، احمدبن‎یحیی (1364). فتوح‎البلدان (بخش مربوط به ایران)، ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، به تصحیح استاد علامه محمد فرزان، تهران: سروش.##بنه‎ولو، لئوناردو (1389). تاریخ شهر (شهرهای اسلامی و اروپایی در قرون وسطی)، ترجمۀ پروانه موحد، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##تتوی، رشید‎بن‎عبدالغفور الحسینی مدنی (بی‎تا). فرهنگ رشیدی به ضمیمۀ معربات رشیدی، ج 1، تصحیح و تحقیق محمد عباسی، بی‌جا: شرکت سهامی چاپ رنگین.##حافظ‎ابرو، عبدالله‎بن‎لطف‎الله (1350). ذیل جامع‎التواریخ رشیدی (شامل وقایع سال‎های 703 - 781 هجری قمری)، به اهتمام خانبابا بیانی، تهران: انجمن آثار ملی.##حبیبی، محسن (1387). از شار تا شهر (تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن تفکر و تأثر)، تهران: دانشگاه تهران.##حدودالعالم من‎المشرق الی‎المغرب (1362). به کوشش منوچهر ستوده، تهران: کتابخانۀ طهوری.##حموى بغدادى، یاقوت (1383). معجم‎البلدان، ترجمۀ علینقی منزوی، ج 1، تهران: سازمان میراث فرهنگى کشور.##خلف تبریزی، محمدحسین (بی‎تا). فرهنگ فارسی برهان قاطع، ج 2، به کوشش م. عیدی‎پور، بی‎جا: بی‎نا.##داعی‎نژاد، فرامرز (1385). اصول و رهنمودهای طراحی و تجهیز فضای باز مجموعه‎های مسکونی به منظور پدافند غیرعامل، مشاوران بهناز امین‎زاده و سید بهشید حسینی، تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.##دایرۀ‌المعارف بزرگ اسلامی (1377). زیر نظر کاظم موسوی بجنوردی، ج 7، تهران: مرکز دایرۀ‌المعارف بزرگ اسلامی.##دانشنامۀ جهان اسلام (1372). زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران: بنیاد دایرۀ‎المعارف اسلامی.##دیاکونوف، میخائیل میخائیلوویچ (1382). تاریخ ایران باستان، ترجمۀ روحی ارباب، تهران: علمی و فرهنگی.##دینوری، ابوحنیفه (1383). اخبارالطوال، ترجمۀ محمود مهدوى دامغانى، تهران: نى.##رسولی، هوشنگ (1389). ساختار شهرها و برون‎شهرهای کهن، شیراز: نوید شیراز.##سلطان‎زاده، حسین (1385). فضاهای شهری در بافت تاریخی ایران، تهران: دفتر پژوهش‎های فرهنگی.##سلطان‌زاده، حسین (1365). مقدمه‌ای بر تاریخ شهر و شهرنشینی در ایران، تهران: نشر آبی.##سمرقندی، محمدبن‎عبدالجلیل؛ و ابوطاهر خواجه سمرقندی (1376). قندیه و سمریه (دو رساله در تاریخ مزارات و جغرافیای سمرقند)، به کوشش ایرج افشار، تهران: مؤسسۀ فرهنگی جهانگیری.##طبرى، محمدبن‎جریر (1375). تاریخ طبری، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، ج 9، تهران: اساطیر.##عبدالستار عثمان، محمد (1376). مدینة اسلامی، ترجمة علی چراغی، تهران: نشر امیرکبیر.##عمید، حسن (1389). فرهنگ فارسی عمید، تهران: راه رشد.##فرای، ریچارد (1365). بخارا: دستاورد قرون وسطی، ترجمۀ محمود محمودی، تهران: علمی و فرهنگی.##قاضى احمد تتوى، آصف‎خان قزوینى (1382). تاریخ الفی، محقق و مصحح غلامرضا طباطبایی مجد، ج 2، تهران: علمى و فرهنگى.##قزوینی، زکریابن‎محمدبن‎محمود (1373). آثارالبلاد و اخبارالعباد، ترجمه و اضافات از جهانگیرمیرزا قاجار، به تصحیح و تکمیل میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.##گردیزى، ابى‎سعیدعبدالحى‎بن‎الضحاک‎بن‎محمود (1363). زین‎الاخبار، تصحیح عبدالحی حبیبی، تهران: دنیاى کتاب.##لسترنج، گای (1383). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمۀ محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.##مقدسى، ابوعبدالله محمدبن‎أحمد (1361). احسن‎التقاسیم فى معرفة‎الاقالیم، ترجمۀ علینقی منزوی، 2 جلد، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان.##ملک‎زاده، مهرداد (1374). «پایتخت‎های ماد»، پایتخت‎های ایران، به کوشش محمد یوسف کیانی، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.##موحدی‌نیا، جعفر (1389). اصول و مبانی پدافند غیر عامل، تهران: انتشارات دانشگاه صنعتی مالک اشتر.##نرشخی، ابى‎بکر محمد‎بن‎جعفر (1363). تاریخ بخارا، ترجمۀ القبادی، تلخیص محمدبن‎زفر، تصحیح مدرس رضوی، تهران: توس.##یعقوبی، احمدبن‎ابى‎یعقوب (2536). البلدان، ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.##

0 اهمیت و کارکردهای اقتصادی، راه قم ـ قصرشیرین در دورۀ قاجار The Importance and Economic Functions of Qom-Qasr-e Shirin Road in the Qajar Period http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_922.html 0 اهمیت جادۀ قم ـ قصرشیرین به دوره‎های قبل از قاجار برمی‎گردد، اما در زمان قاجاریه و بهبود روابط ایران و عثمانی اهمیتی دوچندان به خود گرفت. این جاده زمینۀ مبادلات محصولات کشاورزی را به اروپا فراهم‎می‎کرد. نوشتار حاضر، به تأثیرات سیاسی، اقتصادی، راه قم ـ قصرشیرین می‎پردازد. برای پاسخ به این پرسش، با استفاده از شیوۀ تحلیلی ـ توصیفی و بهره‎گیری از منابع این دوره، به بررسی این موضوع پرداخته‎ایم و به عبارتی تلاش می‎‎کنیم که نشان دهیم که راه قم ـ قصرشیرین در دورۀ قاجار، مهم‎ترین راه داخلی ایران تا سرحدات غرب کشور بوده است. این راه به دلیل کارکردهای متنوعی که داشت، تأثیرات همه‎جانبه‎ای را در حیات سیاسی و اقتصادی شهرها، سکونتگاه‎ها و منازل واقع‎شده در طول مسیر بر جای گذارده است. 1 The importance of Qom-Qasr-e Shirin road goes back to the years before Qajar. However, it became more significant during the Qajar period, as a result of improvement of the relations between Iran and the Ottoman Empire. The Qom-Qasr-e Shirin road was a path for exchanging agricultural products with Europe. The present paper aims to study the political and economic effects of this road. It was a descriptive-analytical research, and the related sources were reviewed to collect the data. It was concluded that Qom- Qasr-e Shirin road was the most important domestic road of Iran continued to the west Iranian borders. Due to its diverse functions, the road has had comprehensive effects on the political as well as economic lives of the cities, habitations, and houses along the path. 45 59 ابراهیم اصلانی ebrahim aslani استادیار گروه تاریخ، دانشگاه اراک ایران aslani.ebrahim@gmail.com سعیده سلطانی مقدم saeede soltanimoghadam کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه اراک ایران saeedesoltanimoghadam@gmail.co راه قم ـ قصرشیرین اقتصاد سیاست قاجار ادیب‎الملک (بی‎تا). سفرنامۀ ادیب‎الملک، تصحیح مسعود گلزار، تهران: دادجو.##اعتصام‎الملک، خانلر (بی‎تا). سفرنامۀ اعتصام‎الملک، مصصح منوچهر محمودی، تهران: مصحح.##اعتمادالسلطنه، محمدحسن‎خان (1357). تاریخ منتظم ناصری، ج 3، مصحح اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.##اعتمادالسلطنه، محمدحسن‎خان (1377). روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه، به کوشش ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.##افضل‎الملک، غلامحسین (1384). سفرنامۀ قم، قم: زائر.##اوبن، اوژن (1362). ایران امروز، ترجمۀ علی‎اصغر سعیدی، تهران: زوار.##بایندر، هانری (1370). کردستان بین‎النهرین و ایران، ترجمۀ کرامت‎الله افسر، تهران: فرهنگسرا.##براون، ادوارد (1386). انقلاب مشروطیت ایران، تهران: کویر.##بروگش، هینریش (1367). سفری به دربار صاحبقران، ترجمۀ کردبچه، تهران: اطلاعات.##پری، جان (1368). کریم‎خان زند، ترجمۀ محمدعلی ساکتی، تهران: نشر نو.##جکسن، آب‍راه‍ام‌ وال‍ن‍ت‍ای‍ن‌ وی‍ل‍ی‍ام‍ز (بی‎تا). سفرنامۀ جکسن، ترجمۀ منوچهر امیری، تهران: خوارزمی.##جمال‎زاده، محمدعلی (1376). گنج شایگان، تهران: بنیاد موقوفات افشار.##خورموجی، محمدجعفر (1341). حقایق الاخبار ناصری، تهران: زوار.##دالمانی، هانری رنه (1335). سفرنامة از خراسان تا بختیاری، ترجمۀ محمدعلی فره‎وشی، تهران: امیرکبیر.##دمورگان، ژاک (1339). جغرافیای غرب ایران، کاظم ودیعی، تبریز: چهر.##دوراند، سرتی مور (بی‎تا). سفرنامۀ دوراند، ترجمۀ علی‎محمد کسایی، تهران: آفتاب.##ساوجلاندور (1324 ه.ق). سیاست‌نامة ایران، ترجمة اسماعیل بن صحاف‌باشی، فهرست‌نویسی شدة مرکز احیای میراث اسلامی قم، ج 9 نسخة خطی به شمارة 4936.##سپهر، احمدعلی (1336). ایران در جنگ بزرگ، تهران: چاپخانۀ بانک ملی ایران.##سیرو، ماکسیم (1949). کاروانسراهای ایران و ساختمان‎های کوچک بین راه، ترجمۀ عیسی بهنام، تهران: سازمان حفاظت آثار باستانی ایران.##سیف‎الدوله، سلطان‎محمد (1364). سفرنامۀ سیف‎الدوله، ب‍ه‌ت‍ص‍ح‍ی‍ح‌ و تحشیۀ علی‌اک‍ب‍ر خ‍داپ‍رس‍ت‌، تهران: نی.##شیرازی، ابوالحسن (1363). دلیل السفرا، به تصحیح: محمد گلبن، تهران: دنیای کتاب.##عین‎السلطنه، قهرمان میرزا سالور (1374). روزنامۀ خاطرات عین‎السلطنه، ج 8، تهران: اساطیر.##فراهانی، حسن (1385). روزشمار تاریخ معاصر ایران، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‎های سیاسی.##فلاندن، اوژن (1356). س‍ف‍رن‍امة‌ اوژن‌ ف‍لان‍دن‌ ب‍ه‌ ای‍ران‌، ترجمۀ حسین نورصادقی، تهران: اشراقی.##فوروکاوا، نوبوبوشی (1384). سفرنامۀ فوروکاوا، ترجمۀ هاشم رجب‎زاده، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##قاضی عسگر (1382). حدیث قافله‎ها، قم: مشعر.##کرزن، جورج ناتانیل (1380). ایران و قضیۀ ایران، ج 1، ترجمۀ غلام‎علی وحیدمازندرانی، تهران: علمی و فرهنگی.##گروته، هوگو (1369). سفرنامة گروته، ترجمۀ مجید جلیلوند، تهران: مرکز.##لاکهارت، لارنس (1380). تاریخ ایران دورۀ صفویه (از مجموعة کمبریج)، ترجمۀ یعقوب آژند، تهران: جامی.##مهدوی، هوشنگ (1388). تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم، تهران: امیرکبیر.##نصیری، محمدرضا (1364). اسناد و مکاتبات تاریخى ایران، دورۀ افشاریه، گیلان: جهاد دانشگاهی.##ویلز، چارلز جیمز (1368). ایران در یک قرن پیش، ترجمۀ قراگزلو، تهران: اقبال.##هدایتی، هادی (1334). تاریخ زندیه، تهران: دانشگاه تهران.##الیویه، گیوم آنتوان (1371). سفرنامۀ اولیویه: ت‍اری‍خ‌ اج‍ت‍م‍اع‍ی‌ ـ اق‍ت‍ص‍ادی‌ ای‍ران‌ در دوران‌ آغ‍ازی‍ن‌ ع‍ص‍ر ق‍اج‍ار، ترجمۀ محمدطاهر میرزا، تهران: اطلاعات.##

0 بررسی ساختار اجتماعی دیاسپوراهای تجاری مسلمانان در مالابار و نقش صوفیان ایرانی در سده‎های 8 - 7‎ ق/ 14 - 13‎ م The Study of the Social Structure of Muslims’ Commercial Diasporas in Malabar and the Role of Iranian Sufis in the 13th and 14th Centuries http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_923.html 0 اقشار و اقوام گوناگونی در تشکیل جماعات دیاسپورایی مسلمانان در مالابار مؤثر بودند که از دو گروه بومی و مهاجر و یک گروه دورگه تشکیل می‎شد، اما شامل اقشار متنوعی بود که از حاکمان محلی هند، «بازرگانان غریب و شهری (بومی)» تا دلال‎های دورگۀ هندو ـ مسلمان (ماپیله) را دربرمی‌گرفتند. صوفیان ایرانی نیز در این جوامع حضور داشتند. به نظر می‎رسد که در این نوع جوامع دیاسپورایی، نوع رابطه میان این اقشار و سازوکارِ این ارتباط تحت‎تأثیر کسانی شکل می‎گرفت که قدرت خود را از نفوذ و منزلت اجتماعی به‎دست‎می‎آوردند. از این رو، مقالۀ حاضر بر آن است که با روش تحقیق تاریخی و با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی، با مدّ نظر قراردادن الگوی نظری دیاسپورا، جایگاه و نقش صوفیان یادشده را در دیاسپورای مسلمانان در سواحل مالابار بررسی کند. یافته‎های تحقیق در جهت تأیید فرضیه بوده و حاکی از آن است که صوفیان به‎عنوان تأمین‎کنندۀ فضای تعامل و همکاری و تفاهم میان جماعات مهاجر و بومی در درون جوامع دیاسپورای مسلمانان عمل می‎کردند. 1 Muslim Diasporas in Malabar were formed by different ethnics and social classes, including local groups, immigrants, and hybrids. They also consisted of various social classes ranging from Indian local governors and merchants –whether strangers or locals- to hybrid Indian Muslim dealers (the Mapillas) and even the Iranian Sufis. It seems that the type of the constituting classes as well as their interrelations was influenced by those who, due to their social status and esteem, were in power. Therefore, the present descriptive-analytical research aims to study the position and role of Sufis in the Muslim Diasporas in Malabar. The research was of a historical approach using the theoretical framework of Diasporas. The results confirmed the hypotheses, and indicated that Sufis acted as the mediators for making an atmosphere of moderation, cooperation, mutual understanding, and interaction between local and the immigrant communities. 61 81 علی بحرانی‎پور Ali bahranipour استادیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید چمران اهواز ایران bahranipour@hotmail.com سیده زهرا زارعی Zahra zarei دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی /دانشگاه شیراز ایران z.zarei88@yahoo.com ساختار اجتماعی قشربندی دیاسپورای مسلمانان اقیانوس هند مالابار صوفیان ایرانی ابن عثمان، محمود (1333). فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه، تصحیح ایرج افشار، تهران: کتابخانة دانش.##ابن‎بطوطه، محمدبن‎عبدالله (1376). سفرنامۀ ابن‎بطوطه، ترجمۀ علی موحد، چ 6، تهران: آگه.##ابوالفداء، اسماعیل‎بن‌علی (1349). تقویم‎البلدان، ترجمۀ عبدالمحمد آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##الادریسی، محمد بن ‎محمد (1992). نزهۀ‎المشتاق، تصحیح فؤاد سزگین، فرانکفورت: معهد تاریخ العلوم العربیه و الاسلامیه.##بداؤنی، عبدالقادر (1380). منتخب‎التواریخ، تصحیح مولوی احمد صاحب و توفیق سبحانی، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.##برنی، ضیاءالدین (1957). تاریخ فیروزشاهی، تصحیح شیخ عبدالرشید، علیگره: شعبة تاریخ مسلم یونیورسیتی علی گره.##تاج‎الدین، قاضی حسن (1982). تاریخ اسلام دیبا محل، تحقیق هیکوایتشیاجیما، طوکیو.##تاراچند (1374). تأثیر اسلام در فرهنگ هند، ترجمۀ علی پیرنیا و عزالدین عثمانی، تهران: پاژنگ.##جعفری، جعفر بن ‎محمد بن ‎حسن (1384). تاریخ یزد، به کوشش ایرج افشار، چ 3، تهران: علمی و فرهنگی.##جوزجانی، منهاج‎الدین سراج (1363). ‌طبقات ناصری، تصحیح عبدالحی حبیبی، ج 2، تهران: دنیای کتاب.##الحسنی، عبدالحی ‎بن ‎فخرالدین (1962). نزهۀ‎ الخواطر و بهجۀ‎ المسامع و النواظر: تحت مراقبه محمد عبدالمعیدخان، حیدرآباد دکن: مجلس دایرۀ‎المعارف عثمانیه.##الحموی، یاقوت (بی‎تا). معجم‎البلدان، تحقیق عبدالرحمن المرعشی، بیروت: دارالحیاء التراث ‎العربی و مؤسسۀ التاریخ العربی.##حمیدالله، محمد (1384). سلوک بین‎المللی دولت اسلامی، ترجمۀ سید مصطفی محقق داماد، تهران: مرکز نشر علوم اسلامی.##الخزرجی، علی‎بن‎حسن (1983). العقود الؤلؤئیه فی تاریخ الدوله الرسولیه، تصحیح محمد بسیونی عسل، الطبعه الثانیه، الجزء الاول، صنعا: مرکز الدراسات و البحوث الیمنی.##الدمشقی، جعفربن‎علی (1999). الاشاره الی محاسن‎التجاره، تحقیق محمود الارناؤوط، بیروت: دارصادر.##دهلوی، امیرخسرو (1976). قران‎السعدین، با مقدمة احمد حسن دانی، اسلام‎آباد: مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان.##دهلوی، امیرخسرو؛ دولرانی و خضرخان، اصل نسخه در کتابخانة ملی روسیه (دورن، 397). نسخة کپیه در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت خارجه، مجموعة آثار بقعة شیخ صفی‎الدین اردبیلی (فروست، 62).##دهلوی، حسن (1377). فوائد‎الفؤاد: ملفوظات خواجه نظام‎الدین اولیاء، تصحیح محمد لطیف ملک و محسن کیانی، تهران: روزنه.##رشیدالدین، فضل‎الله همدانی (1384). جامع‎التواریخ (تاریخ هندو سندو کشمیر)، تصحیح محمد روشن، تهران: میراث مکتوب.##رضوی، اطهر عباس (1380). تاریخ تصوف در هند، ترجمة منصور معتمدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.##سمرقندی، کمال‎الدین عبدالرزاق (1383). مطلع سعدین و مجمع بحرین، تصحیح دکترعبدالحسین نوایی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##السیهرندی، یحیی‎بن‎احمد (1382). تاریخ مبارکشاهی، تصحیح محمد هدایت حسین، تهران: اساطیر.##عفیف، شمس سراج (1385). تاریخ فیروزشاهی، تصحیح ولایت حسین، تهران: اساطیر.##فهمی، عبدالعزیز عبدالسلام (1357). ایرانی‌ها و شرق آفریقا، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##فیتزجرالد، ادوارد (1376). تاریخ فرهنگ چین، ترجمۀ اسماعیل دولتشاهی، تهران: علمی و فرهنگی.##کاتب، احمدبن‎حسین‎بن‎علی (1345). تاریخ جدید یزد، به کوشش ایرج افشار، تهران: فرهنگ ایران‎زمین.##لهسایی‎زاده، عبدالعلی (1368). نظریات مهاجرت، شیراز: نوید شیراز.##مبارکشاه مرورودی، فخرالدین (1927). تاریخ فخرالدین مبارکشاه، تصحیح ادوارد دنیسون روس، لندن: مدرسۀ السنۀ شرقیه.##نجومیان، امیرعلی (1391). دورۀ آموزشی «نظریۀ مهاجرت»، تهران: شهر کتاب مرکزی.##وصاف‎الحضرۀ شیرازی، فضل‎الله‎بن‎عبدالله (1338). تاریخ وصاف‎الحضره، بمبئی: بی‎نا.##یاجیما، هیگوئیچی (1975). «تجارت دریای هند در دورۀ امپراتوری مغول»، ترجمۀ ریوکو واتابه، (متن ژاپنی در مجلة) Toyo Gakuho, ,Vol.57,No ,3-4, p7-28 . (ترجمة فارسی منتشر نشده است).##یوسف صدیق، محمد (2004). رحله مع النقوش الکتابیه الاسلامیه فی بلادالبنغ الدراسه تاریخی هحضاریه، دمشق: دارالفکر.## Chaffee, John (2008). “Muslim Merchants and Quanzhou in the Late Yuan-Early Ming: Conjectures on the Ending of Medieval Muslim Trade Diaspora”, In Angela Schotenhammer (ed.), The East Asian Mediterranean-Maritime Crossroads of Culture, Commerce, and Human Migration, Wiesbaden: Otto Harrassowitz.##Eberhard, Wolfard (1955). A History of China, London: Rotethedge and Kegan Paul.##Habib, Irfan (1982). An Atlas of the Mughal Empire, Delhi: Aligarh Muslim University; New York: Oxford University.##Yokkaichi, Yasuhiro (2008). “Chinese and Muslim Diasporas and the Indian Ocean Trade Networks Under Mongol Hegemony”, In Angela Schotenhammer (ed.), The East Asian Mediterranean-Maritime Crossroads of Culture: Commerce, and Human Migration, Wiesbaden: Otto Harrassowitz.##Schiller, Nina Glick (2010). “A Global Perspective on Transnational Migration: Theorizing Migration without Methodological Nationalism”, Diaspora and Transnationalism: Concepts, Theories and Methods, Rainer Bauböck and Thomas Faist (eds.), Amsterdam: University Press.##

0 قانون مالیات بر درآمد آرتور میلسپو Arthur Millspaugh’s Income Tax Law http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_924.html 0 دکتر آرتور میلسپو، مستشار امریکایی، در سال 1321 با دعوت دولت ایران به منظور سامان‎دادن به وضعیت آشفتۀ اقتصاد، وارد ایران شد. او بر این باور بود که به منظور تعادل بودجه و مبارزه با تورم، باید بر درآمد کسانی ‎که سودهای هنگفت می‌برند، مالیات فراوان وضع‎کرد؛ بنابراین، وی لایحۀ مالیات بر درآمد را به مجلس تقدیم کرد. مجلس شورای ملی در تاریخ 19 آبان 1322، لایحۀ مالیات بر درآمد را طی 27 بند تصویب کرد. مبنای نرخ‎های جدید، نظام مالیاتی امریکا بود، اما معافیت‎های فردی، جریمۀ تسلیم اظهار‎نامۀ خلاف و زیان دیرکرد، از عواملی بودند که مانع اجرای قانون جدید شدند. پرسش اساسی مقالۀ حاضر که با استفاده از اسناد سازمان اسناد ملی ایران، اسناد مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجۀ ایران، مذاکرات مجلس دورۀ سیزدهم و چهاردهم شورای ملی ایران، روزنامۀ اطلاعات سال‎های 1322 و 1323 و همچنین روش توصیف و تحلیل اطلاعات تاریخی تنظیم گردیده، این است که مفاد قانون مالیات بر درآمد تنظیم‎شده از سوی میلسپو چه بوده و واکنش‌های اقشار مردم نسبت به این مالیات چگونه بوده است؟ 1 The American advisor, Dr. Arthur Millspaugh’s, travelled to Iran in 1943 accepting the Iranian government invitation to organize the existing economic chaos. He was on the belief that balancing the budget and controlling the inflation required incurring high taxes on high incomes. So, he proposed the income tax bill to the National Consultative Assembly. On November 11, 1943, the Assembly passed the bill, which consisted of 27 paragraphs. The new tax rates were based on the American tax system, but the individual exemptions, wrong declaration statements, and the loss resulted by the delayed payments were among the barriers to execution of the new law. The present study was a descriptive-analytical research based on the historical data, which was collected using the sources available at the National Library and Archives of the I.R of Iran, Center for International Research and Education of the Ministry of Foreign Affairs, the debates at the 13th and 14th terms of the Iranian National Assembly, the archive of the Ettela'at Newspaper for the years 1943 and 1944. The main research question was what the provisions of the income tax law, set by Millspaugh, were and what reactions different classes of people showed to that. 83 97 کریم سلیمانی karim soleimany استادیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید بهشتی ایران soleimanyk@gmail.com جمیله عزیزخواه jamileh azizkhah کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی/شهید بهشتی ایران j.azizkhah@gmail.com دکتر آرتور میلسپو تعادل بودجه تورم سومین قانون مالیات بر درآمد ایران اسکراین، سرکلارمونت (1363). جنگ‌های جهانی در ایران، ترجمۀ حسین فراهانی، ج 1، تهران: نوین.##باری‎یر، جولیان (1363). اقتصاد در ایران، تهران: مرکز تحقیقات تخصصی حسابداری و حسابرسی.##بولارد، سرریدر (1362). شترها باید بروند، ترجمۀ حسین ابوترابیان، تهران: نشر نو.##روزنامه اطلاعات (1322، 1 آبان)، ش 5303، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 12 آبان)، ش 5312، ص 4.##روزنامه اطلاعات (1322، 19 آبان)، ش 5318، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 19 دی)، ش 5366، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 2 خرداد)، ش 5177، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 23 آبان)، ش 5321، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 24 مهر)، ش 5297، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 26 مهر)، ش 5299، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 30 آبان)، ش 5332، ص 1.##روزنامه اطلاعات (1322، 9 فروردین)، ش 5131، ص 1.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: سند شمارۀ 240010434.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: سند شمارۀ 240025920.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: سند شمارۀ 240025920.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: سند شمارۀ 240028572.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: سند شمارۀ 240030854.##سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران: سندشمارۀ 240003834.##عاقلی، باقر (1377). میرزااحمدخان قوام‎السلطنه در دوران قاجاریه و پهلوی، تهران: جاویدان.##عبده، جلال (1368). چهل سال در صحنه، ویرایش و تنظیم: مجید تفرشی، ج 2، تهران: رسا.##عظیمی، فخرالدین (1372). بحران دموکراسی در ایران، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی و بیژن نوذری، تهران: البرز.##کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: مذاکرات مجلس دورۀ سیزدهم شورای ملی، جلسۀ 213، تاریخ 10/8/1322.##کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: مذاکرات مجلس دورۀ سیزدهم شورای ملی، جلسۀ 214، تاریخ 12/8/1322.##کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: مذاکرات مجلس دورۀ سیزدهم شورای ملی، جلسۀ 217، تاریخ 18/8/1322.##کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: مذاکرات مجلس دورۀ چهاردهم شورای ملی، جلسۀ 22، تاریخ 3/2/1323.##کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: مذاکرات مجلس دورۀ چهاردهم شورای ملی، جلسۀ 31، تاریخ 2/3/1323.##کتابخانه و موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی: مذاکرات مجلس دورۀ چهاردهم شورای ملی، جلسۀ 37، تاریخ 28/3/1323.##کی‎استوان، حسین (1327). سیاست موازنۀ منفی، ج 2، تهران: تابان.##لنچافسکی، ژرژ (1351). سی سال رقابت غرب و شوروی در ایران، ترجمۀ حورا یاوری، تهران: ابن‎سینا.##مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجۀ ایران، شمارۀ 1321، کارتن 2/22، پرونده 5 از 57.##مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجۀ ایران، شمارۀ 1321، کارتن 21، پرونده 1 از 11.##مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجۀ ایران، شمارۀ 1323، کارتن 41، پرونده 4 از 4.##مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجۀ ایران، شمارۀ 1323، کارتن 52، پرونده‌ 1 از 41.##مکی، حسین (1374). تاریخ 20 سالۀ ایران، تهران: علمی.##میلسپو، آرتور چستر (1370). آمریکایی‎ها در ایران، ترجمۀ عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: البرز.##میلسپو، آرتور چستر (بی‎تا). مأموریت آمریکایی‌ها در ایران، ترجمۀ دکتر حسین ابوترابیان، تهران: پیام.##

0 سیاست‌های اقتصادی نظام‌های حکومتی سامانی و غزنوی Economic Policies in the Governing Systems of Samanids and Ghaznavids http://economichistory.ihcs.ac.ir/article_925.html 0 سیاست و اقتصاد ارتباطی تنگاتنگ با یکدیگر دارند و هیچ‎یک از این دو بی‌دیگری نمی‎تواند قوام و ثباتی داشته باشد‌. این نکته‌ای است که در درازنای تاریخ پیوسته به آن توجه شده است. اما، در گذشته به مانند امروز علم اقتصاد وجود نداشته، بنابراین برای دانستن برخی از مسائل اقتصادی باید به کتاب‎های تاریخی و ادبی مربوط به سیاست، تدبیر منزل و علم اخلاق که اجزای سه‎گانۀ حکمت علمی است، رجوع کرد تا اطلاعات مورد نیاز را به‎دست‎آورد؛ همان امری که این پژوهش در نظر دارد با مطالعۀ آن و به روش تحقیق تحلیلی ـ توصیفی به این پرسش پاسخ گوید که سیاست‌های اقتصادی نظام‌های حکومتی سامانی و غزنوی چگونه بوده است و منابع مالی این دولت‎ها از کجا تأمین می‌شده است که بر پایة آن، مسائل مالی و بازرگانی و اقتصادی کشور را اداره می‌کردند. دستاورد تحقیق نشان از آن دارد که نظام مالی و اقتصادی این دولت‎ها مبتنی بود بر اخذ مالیات‎هایی معمول که دربرگیرندة خراج و مالیات‎های ویژه بود؛ خراج یا مالیات بر زمین و محصولات کشاورزی مناطقی که ولایات آن تحت حکومت آنان بود و برای گردآوری آن کارگزاران سلاطین با توده‎های مردم در ارتباط مستقیم بودند. افزون بر این، این دولت‎ها از طریق دادوستد کشاورزی، تجارت بین‌المللی خاصه زمانی که بازرگانان برای خزانه تجارت می‎کردند، غارت‎ها، غنایم جنگی، در معرض فروش قراردادن مناطق غارت‎شده و فروش اسرا منابع مالی خویش را تأمین می‎کردند. 1 Economy and politics are so interrelated that none of them can remain stable without the other. This issue has frequently been addressed throughout the history. But in the past, there was not the science of economics as it is today; therefore, the historical and literary writings on politics, household management, and moral science – the three components of scientific wisdom – should be consulted to gain the necessary information. 99 125 سید محمد نوع پسند Mohammad nopasand استادیار گروه مدیریت، دانشگاه گیلان ایران dr_nopasand@yahoo.com هیرو عیسوی Hiro isavi دانشجوی کارشناسی ارشد MBA/ دانشگاه گیلان ایران h.isavi@yahoo.com اقتصاد دورۀ سامانی دورۀ غزنوی خراج مالیات ابن‎حوقل (1345). صورۀ‎الارض، ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران‎.##ابن‎خلدون، عبدالرحمن (1375). مقدمة ابن‎خلدون، ترجمۀ محمد پروین گنابادی، ج 1، تهران: علمی و فرهنگی.##اصطخری، ابواسحاق ابراهیم (1368). المسالک و الممالک، ترجمۀ ایرج افشار، ج 3، تهران: علمی و فرهنگی.##بارتولد، واسیلی ولادیمیرویچ (1352). ترکستان‎نامه، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.##باسورث، کلیفورد ادموند (۱۳۷۲). تاریخ ایران، گردآورنده ریچارد نلسون فرای، ترجمۀ حسن انوشه، چ 2، تهران: امیرکبیر.##بلعمی، محمد بن محمد (1366). تاریخ‎نامۀ طبری، تصحیح محمد روشن، تهران: نشر نو.##بیات، عزیزالله (۱۳۷۸). نامۀ آل سامان، وزرای عهدسامانی، به کوشش علی‎اصغر شعردوست و قهرمان سلیمانی، تهران: مجمع علمی تمدن، تاریخ و فرهنگ سامانیان.##بیهقی، ابوالفضل محمدبن‎حسین (۱۳۵۰). تاریخ بیهقی، تصحیح علی‎اکبر فیاض، مشهد: دانشگاه مشهد.##پویای ایرانی، منیره (۱۳۸۶). «تحقیق در مباحث اجتماعی متون معتبر پارسی (تاریخی ـ ترسلی)»، رسالۀ دکتری، استاد راهنما: دکتر معصومه معدن‌‌کن، دانشگاه تبریز.##تاریخ سیستان (۱۳۱۴). تصحیح ملک‎الشعرای بهار، تهران: مؤسسۀ خاور.##جوینی، علاالدین عطاملک‎بن‎بهاالدین‎ محمد (1375). تاریخ جهانگشا، 3 ج، تصحیح علامه محمد قزوینی، تهران: هرمس.##حموی، یاقوت (1347). معجم‎البلدان، ج 1، بیروت: دار صادر، دار بیروت.##دهخدا، علی‎اکبر (1351). لغت‌‌نامه، تهران: چاپخانۀ مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.##الراوندی، محمدبن‎علی‎بن‎سلیمان (1333). راحة‎الصدور، تصحیح محمد اقبال، تهران: امیرکبیر.##زرین‎کوب، عبدالحسین؛ و دیگران (1363). تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه، گردآورنده ریچارد نلسون فرای، ترجمۀ حسن انوشه، ج 1، تهران: امیرکبیر.##فرای، ریچارد نلسون (1365). بخارا دستاورد قرون وسطی، ترجمة محمود محمودی، ج 2، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.##قمی، حسن بن محمدبن حسن (۱۳۶۱). تاریخ قم، ترجمۀ حسن‎بن‎علی‎بن‎عبدالملک قمی، تصحیح سید جلال‎الدین تهرانی، تهران: توس.##کاتب، بهاالدین محمدبن‎حسن‎بن اسفندیار (بی‎تا). تاریخ طبرستان، تصحیح عباس اقبال، تهران: کتابخانۀ خاور.##مقدسی، ابوعبدالله محمدبن‎احمد (1361). احسن‎التقاسیم فی معرفۀ‎الاقلیم، ترجمۀ علی‎نقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان.##میهنی، محمدبن‎عبدالخالق (۱۹۶۲). دستور دبیری، تصحیح عدنان صادق ارزی، انقره.##نرشخی، ابوبکربن‎محمدبن‎جعفر (۱۳۶۳). تاریخ بخارا، ترجمۀ ابونصر احمدبن‎نصرالقباوی، تلخیص محمدبن‎زفربن‎عمر، تصحیح و تحشیۀ مدرس رضوی، تهران: توس.##